झिम्बाब्वे क्रिकेट: ऑस्ट्रेलिया, इंग्लंड, भारताला नमविणारा संघ राजकारणामुळे आऊट होतो तेव्हा...

झिम्बाब्वेचे बॅट्समन पेस आणि स्पिन दोन्ही उत्तम खेळायचे. त्यांची बॉलिंग प्रतिस्पर्ध्यांना अडचणीत आणायची. फिल्डिंगबाबतीत ते बाप होते. कॅचेस, रनआऊट्स आणि प्रत्येक मॅचमध्ये 20-30 वाचवणं ही त्यांची खासियत होती. त्यांच्या मॅचेस बघताना सकस काहीतरी बघितल्याची अनुभूती मिळायची.

झिम्बाब्वे म्हणजे पूर्वीचा ऱ्होडेशिया. हा संघ दक्षिण आफ्रिकेतल्या कुरी कपमध्ये खेळायचा. 1980 मध्ये ते स्वतंत्र झाले आणि पुढच्याच वर्षी ICCने झिम्बाब्वेची असोसिएट मेंबर म्हणून नोंद केली.

1983 वर्ल्ड कपमध्ये त्यांनी ऑस्ट्रेलियाला पराभवाचा धक्का दिला. 1987ची वर्ल्ड कपवारी त्यांच्यासाठी फारशी ग्रेट नव्हती, मात्र 1992 वर्ल्ड कपमध्ये त्यांनी इंग्लंडला हादरवलं.

वनडेमधली चांगली कामगिरी लक्षात घेऊन त्याचवर्षी झिम्बाब्वेला कसोटी दर्जा देण्यात आला. 1995 मध्ये हरारेत झिम्बाब्वेने पाकिस्तानविरुद्ध पहिल्यावहिल्या कसोटी विजयाची नोंद केली. 1999 वर्ल्ड कपमध्ये झिमाब्वेने भारताला हरवलं आणि खऱ्या अर्थाने जगाला दखल घ्यायला भाग पाडलं.

झिम्बाब्वेच्या खेळात लिंबूटिंबू संघाकडे असतं तसं नवखेपण नव्हतं. वेस्ट इंडिज संघ मनमौजी दृष्टिकोनासाठी ओळखला जातो, झिम्बाब्वे कट्टर व्यावसायिक संघ होता. 1997 ते 2002 या कालखंडात त्यांनी यशाचे अनेक टप्पे गाठले.

मात्र या उष:कालावर भविष्यातला काळोख झडप घालणार होता. खेळ रुजण्यासाठी सामाजिक बैठक, आर्थिक सुबत्ता, राजकीय इच्छाशक्ती प्रबळ लागते. झिम्बाब्वेचे खेळाडू गुणवान होते, पण सभोवतालाने त्यांचा घात केला.

वर्णभेदाचे वाढते प्रसंग आणि सरकारकडून झिम्बाब्वे क्रिकेट बोर्ड बळकावण्याचे प्रयत्न यातून विनाशाचा मार्ग रेटला गेला. 2003 वर्ल्ड कपचे दक्षिण आफ्रिका, झिम्बाब्वे, केनिया सहयजमान होते. वर्ल्ड कपदरम्यान अँडी फ्लॉवर आणि हेन्री ओलोंगा यांनी निषेध म्हणून Death of Democracy अर्थात 'लोकशाहीचा मृत्यू' झाल्याचं सांगत खेळताना दंडाला काळी फित बांधली.

अँडी फ्लॉवर झिम्बाब्वे संघाचा कणा होता तर ओलोंगा हा झिम्बाब्वेसाठी खेळणारा पहिला कृष्णवर्णीय खेळाडू होता. या दोघांची संघातून हकालपट्टी करण्यात आली. याच वर्ल्ड कपमध्ये सुरक्षितता आणि रॉबर्ट मुगाबे यांची जुलमी धोरणं यांना विरोध म्हणून इंग्लंडने झिम्बाब्वेत खेळण्यास नकार दिला. त्या सामन्याचे गुण झिम्बाब्वेला बहाल करण्यात आले.

पुढच्याच वर्षी कर्णधार हिथ स्ट्रीकला नारळ देण्यात आला. स्ट्रीकला पाठिंबा आणि निर्णयाचा निषेध म्हणून 14 खेळाडूंनी संघत्याग केला. झिम्बाब्वे संघाचा प्राणच गेला.

खेळाडू आणि बोर्ड यांच्यात संघर्ष सुरू राहिला. त्यामुळे 2004 साली झिम्बाब्वेचा टेस्ट संघाचा दर्जाही काढून घेण्यात आला, तोही अवघ्या सात टेस्ट खेळल्यानंतर.

दोन वर्षात झिम्बाब्वेच्या फर्स्ट क्लास क्रिकेटमधली लोगन कप स्पर्धा बंद झाली. रॉबर्ट मुगाबे यांनी झिम्बाब्वे क्रिकेट संपवलं असा आरोप माजी खेळाडू, जाणकार करतात.

2007 मध्ये ट्वेन्टी-20 वर्ल्ड कपमध्ये ऑस्ट्रेलियाला हरवत झिम्बाब्वेने आशा पल्लवित केल्या. मात्र आर्थिक डबघाई, खेळाडूंच्या करारावरून असलेला वाद आणि राजकीय अस्थिरता यामुळे झिम्बाब्वे क्रिकेट गाळात रुतलं.

बहुतांश खेळाडूंनी इंग्लंड, ऑस्ट्रेलिया तसंच दक्षिण आफ्रिका गाठलं होतं. वेस्ट इंडिजचे माजी खेळाडू फिल सिमन्स यांनाही अपमानास्पद वागणूक मिळाली. सिमन्स यांनी झिम्बाब्वे क्रिकेट बोर्डाला कोर्टात खेचलं. तंटे वाढत गेले, क्रिकेटला ओहोटी लागली.

पण कालांतराने परिस्थिती थोडी सुधारली आणि 2011 मध्ये टेस्ट खेळण्याचा परवाना त्यांना परत मिळाला. झिम्बाब्वेने लगेचच बांगलादेशला टेस्ट आणि वनडेत हरवलं.

2013 मध्ये कराराच्या मुद्यावरून खेळाडू आणि बोर्ड यांच्यातली खडाजंगी विकोपाला गेली. आणि तेव्हापासून झिम्बाब्वे क्रिकेट जणू दुष्काळालाच सामोरं जातोय.

गेल्या महिन्यात झिम्बाब्वे सरकारने झिम्बाब्वे क्रिकेट बोर्ड बरखास्त केलं आणि एका अंतरिम समितीची नेमणूक केली. त्यानंतर ICCने हे पत्रक काढून अनेक व्यावसायिक क्रिकेटर्स आणि हजारो क्रिकेटप्रेमींच्या मनावर घाला केला.

"क्रिकेट प्रशासनात सरकारचा वाढता हस्तक्षेप चिंताजनक आहे. झिम्बाब्वे बोर्डाच्या निवडणुकांसाठी सुरक्षित आणि मुक्त वातावरण हवे. ICCच्या निर्देशक तत्त्वांची अंमलबजावणी न केल्याने झिम्बाब्वेला तात्काळ निलंबित करण्यात येत आहे," असं आयसीसीने पत्रकात म्हटलं आहे.

त्यामुळे आता ICCकडून झिम्बाब्वेला मिळणारा निधीपुरवठा बंद करण्यात येईल. झिम्बाब्वेच्या संघाला कोणत्याही स्पर्धेत सहभागी होता येणार नाही.

डौलदार वृक्षाला वाळवीने पोखरून काढावं तसं काहीसं झिम्बाब्वे क्रिकेटचं झालं. लाल रंगाची जर्सी घालून त्या रंगाला साजेसा खेळ करणारे खेळाडू आणि एक टीम होती हे सांगावं लागेल हे चाहत्यांचं दुर्देव...