बिरसा मुंडा पुण्यतिथी

आरंभिक जीवन  

त्याचा जन्म 15 नोव्हेंबर 1875 रोजी झारखंडच्या खुती जिल्ह्यातील उलिहातू गावात मुंडा जमातीच्या गरीब कुटुंबात झाला. सलगा गावात प्रारंभिक अभ्यासानंतर त्यांनी चाईबासा जीईएल चर्च (गोस्नर आणि जिलकल लूथर) शाळेत शिक्षण घेतले. ब्रिटिश राज्यकर्त्यांनी युनायटेड किंगडममधील आपल्या समाजातील वाईट परिस्थितीबद्दल त्यांचे मन नेहमीच विचार करत राहिले. त्यांनी मुंडा जनतेला इंग्रजांपासून मुक्ती मिळवण्यासाठी आपले नेतृत्व प्रदान केले. 1894 मध्ये, चोटनागपूर पठारामध्ये पावसाळ्याच्या अपयशामुळे, एक तीव्र दुष्काळ आणि साथीचा रोग झाला. बिरसाने पूर्ण निष्ठेने आपल्या लोकांची सेवा केली.

मुंडा बंडखोर नेते

1 ऑक्टोबर 1894 रोजी, एक तरुण नेता म्हणून, सर्व मुंडा एकत्र करून त्यांनी इंग्रजांकडून भाडे माफीसाठी आंदोलन केले. 1895 मध्ये त्याला अटक झाली आणि हजारीबाग मध्यवर्ती कारागृहात त्याला दोन वर्षांच्या तुरूंगवासाची शिक्षा सुनावण्यात आली. परंतु बिरसा आणि त्याचे शिष्य या भागातील दुष्काळग्रस्त लोकांना मदत करण्याचा दृढनिश्चय करत होते आणि अशा प्रकारे त्यांच्या हयातीत महान पुरुषाचा दर्जा प्राप्त झाला. त्याला परिसरातील लोकांनी "धरती बाबा" म्हणून संबोधले आणि त्याची उपासना केली. त्यांच्या प्रभावाच्या वाढानंतर संपूर्ण परिसरातील मुंडांना संघटनेची जाणीव झाली.

बंडामध्ये सहभाग आणि अंत  

1897 ते 1900 दरम्यान मुंडा आणि ब्रिटीश सैनिक यांच्यात युद्धे झाली आणि बिरसा आणि त्याच्या अनुयायांनी इंग्रजांच्या नाकात नाके ठेवले. ऑगस्ट 1897 मध्ये बिरसा आणि त्याच्या चारशे सैनिकांनी बाणांच्या डोक्याने सज्ज असलेल्यांनी खूंटी पोलिस स्टेशनवर हल्ला केला. 1898 मध्ये, मुंड्यांनी टांगा नदीच्या काठावर ब्रिटीश सैन्याशी चढाओढ केली, ज्यात पहिल्यांदा ब्रिटीश सैन्याचा पराभव झाला, पण नंतर परत, त्या भागातील अनेक आदिवासी नेत्यांना अटक करण्यात आली.  

जानेवारी 1900 डोंब्री पर्वतावर आणखी एक संघर्ष झाला ज्यामध्ये बरीच महिला आणि मुले ठार झाली. त्या ठिकाणी बिरसा त्यांच्या जाहीर सभांना संबोधित करत होते. नंतर बिरसाच्या काही शिष्यांनाही अटक करण्यात आली. शेवटी, बिरसालासुद्धा चक्रधरपूर येथे 3 मार्च 1900 रोजी अटक करण्यात आली. बिरसाने आपल्या अखेरच्या श्वासाला 9 जून 1900 रोजी ब्रिटीशांनी विषबाधा देऊन मरण पावला आणि 1900 मध्ये त्यांना रांची तुरुंगात नेण्यात आले. आजही बिहार, ओरिसा, झारखंड, छत्तीसगड आणि पश्चिम बंगाल आदिवासी भागात बिरसा मुंडाची देवता म्हणून पूजा केली जाते.

बिरसा मुंडाची समाधी रांचीतील कोकरं जवळ डिस्टिलरी ब्रिज जवळ आहे. त्याचा पुतळा तिथेही आहे. बिरसा मुंडा मध्यवर्ती कारागृह आणि बिरसा मुंडा आंतरराष्ट्रीय विमानतळही रांचीतील त्यांच्या स्मरणार्थ आहे.