World Day Against Child Labour 2026: बालमजुरीविरोधी जागतिक दिन

इतिहास आणि सुरुवात
सुरुवात: 'आंतरराष्ट्रीय कामगार संघटना' (ILO - International Labour Organization) या जागतिक संस्थेने २००२ मध्ये या दिवसाची सुरुवात केली.
उद्देश: ५ ते १७ वर्षे वयोगटातील मुलांना मजुरीच्या विळख्यातून बाहेर काढून त्यांना शिक्षणाच्या मुख्य प्रवाहात आणणे, हा यामागचा मुख्य हेतू आहे.

बालमजुरीची कारणे
गरीबी: अनेक कुटुंबांमध्ये गरिबीमुळे मुलांना लहान वयातच कामावर जावे लागते.
शिक्षणाचा अभाव: योग्य आणि मोफत शिक्षणाच्या सोयींची माहिती नसणे किंवा त्या उपलब्ध न होणे.
स्वस्त मजूर म्हणून गैरवापर: हॉटेल्स, कारखाने किंवा विटभट्ट्यांवर लहान मुलांना कमी पगारात जास्त काम करून घेता येते, म्हणून त्यांचा गैरवापर केला जातो.

भारतीय संविधान आणि कायदे
भारतात बालमजुरीला आळा घालण्यासाठी कडक कायदे आहे
अनुच्छेद २४: १४ वर्षांखालील कोणत्याही मुलाला कारखाने, खाणी किंवा इतर धोकादायक ठिकाणी कामावर ठेवण्यास बंदी आहे.
बालकामगार (प्रतिबंध आणि नियमन) कायदा, १९८६: या कायद्यानुसार १४ वर्षांखालील मुलांकडून काम करून घेणे हा दंडनीय गुन्हा आहे.
शिक्षणाचा अधिकार (RTE): ६ ते १४ वर्षे वयोगटातील प्रत्येक मुलाला मोफत आणि सक्तीचे शिक्षण मिळण्याचा अधिकार आहे.

Edited By- Dhanashri Naik