गणेश चतुर्थी (भाद्रपद शुद्ध चतुर्थी): ही भाद्रपद महिन्यात (ऑगस्ट-सप्टेंबर) येते. याला गणेशोत्सव म्हणून मोठ्या प्रमाणात साजरा केला जातो. या दिवशी गणपती पृथ्वीवर आगमन करतात अशी मान्यता आहे (काही ठिकाणी त्याला जन्मदिन मानले जात असले तरी मुख्यतः आगमन/आगमनाचा उत्सव). हा १० दिवसांचा मोठा उत्सव असतो, मूर्ती स्थापना, विसर्जन इत्यादी.
गणेश जयंती (माघ शुद्ध चतुर्थी): ही माघ महिन्यात (जानेवारी-फेब्रुवारी) येते. याला माघी गणेश जयंती किंवा तिलकुंद चतुर्थी म्हणतात. ही गणपतीच्या वास्तविक जन्मदिन म्हणून साजरी केली जाते (पुराणानुसार गणेशाचा जन्म माघ शुद्ध चतुर्थीला). हा एकदिवसीय उत्सव असतो, जन्मोत्सव म्हणून पूजा केली जाते.
माघ मास चतुर्थी पूजा नियम आणि विधी (माघी गणेश जयंती / गौरी गणेश चतुर्थी / तिलकुंड चतुर्थी):
माघ शुद्ध चतुर्थीला गणेश जयंती साजरी होते. येथे मुख्यतः तिळ-गूळ किंवा तिल लाडू प्रसाद म्हणून दिला जातो. पूजा साधारणतः षोडशोपचार पद्धतीने होते, पण सोपी घरगुती पद्धतही चालते.
मुख्य नियम:
व्रतात फलाहार किंवा निर्जळ/एकभुक्त व्रत (कुटुंबातील महिलांसाठी संतानसुखासाठी विशेष).
तिळ, गूळ, लाडू, मोदक हे मुख्य प्रसाद.
चंद्र दर्शन टाळणे (काही ठिकाणी चंद्र पाहिल्यास मिथ्या दोष होतो अशी मान्यता).
दूर्वा, हळद-कुंकू, फुले, दीप-धूप आवश्यक.
पूजा मध्याह्न काळात करणे उत्तम.
सोप्या पद्धतीने पूजा (घरगुती पद्धत):
सकाळी स्नान करून स्वच्छ वस्त्रे घाला. पूजास्थान साफ करा.
गणपतीची मूर्ती किंवा चित्र स्थापित करा.
संकल्प घेऊन पूजा सुरू करा.
षोडशोपचार पूजा करुन नैवेद्य दाखवा.
गणपतीला लाल फुले आणि दुर्वा अर्पित करा.
गणपतीची आरती करा. गणेश जयंतीची कथा किंवा गणेश अथर्वशीर्ष पाठ करा.
"ॐ गं गणपतये नमः" मंत्राचा जप करा.
प्रसाद वाटप करुन व्रत सोडा (चंद्र दिसल्यावर किंवा रात्री).
विशेष: माघी जयंतीला तिळ-गूळाचा प्रसाद याचे महत्तव आहे.
संतानासाठी हे व्रत विशेष फलदायी मानले जाते.
