Ganagaur Teej: गणगौर तीज हा हिंदू धर्मातील एक प्रमुख धार्मिक उत्सव असून, तो प्रामुख्याने राजस्थान, मध्य प्रदेश, उत्तर प्रदेश, गुजरात आणि हरियाणा या राज्यांमध्ये साजरा केला जातो. हा उत्सव भगवान शिव आणि देवी पार्वती यांच्या उपासनेचा एक भाग म्हणून पाळला जातो आणि विशेषतः 'संकटमोचन तीज' या नावाने तो ओळखला जातो. या दिवशी, विशेषतः स्त्रिया आपल्या पतीच्या दीर्घायुष्यासाठी आणि सुखी जीवनासाठी प्रार्थना करण्याच्या उद्देशाने उपवास करतात.
'गणगौर तीज' हा सण चैत्र शुद्ध तृतीयेला साजरा केला जातो. या वर्षी ही तिथी शनिवार, २१ मार्च २०२६ रोजी येत आहे. परंपरेनुसार, हा सण एक 'तीज' उत्सव म्हणून साजरा केला जातो; या दिवशी स्त्री-पुरुष दोघेही आपल्या सुखी आणि समृद्ध जीवनासाठी प्रार्थना करतात.
गणगौर तीज उपवासाची तारीख आणि पूजेचा शुभ मुहूर्त २०२६
तारीख: २१ मार्च २०२६ (शनिवार)
चैत्र महिना शुद्ध तृतीया
गणगौर पूजेची वेळ
गणगौर पूजा: शनिवार, २१ मार्च २०२६
तृतीया तिथी (तारीख) प्रारंभ: २१ मार्च २०२६ रोजी पहाटे ०२:३० वाजता
तृतीया तिथी समाप्ती: २१ मार्च २०२६ रोजी रात्री ११:५६ वाजता
गणगौर तीज उपवासाचे महत्त्व
१. भगवान शिव आणि देवी पार्वती यांची उपासना: गणगौर तीजचा मुख्य उद्देश भगवान शिव आणि देवी पार्वती यांची आराधना करणे हा आहे. या दिवशी, स्त्रिया विशेषतः आपल्या पतीच्या दीर्घायुष्यासाठी आणि सुखासाठी देवी पार्वतीकडे प्रार्थना करतात. याव्यतिरिक्त, सौभाग्य, सुख आणि समृद्धी प्राप्त करण्यासाठी स्त्रिया हा सण साजरा करतात.
२. उपवासाचा उद्देश: या दिवशी, स्त्रिया पूजा-अर्चा करताना उपवास करतात; देवी पार्वतीचा आशीर्वाद प्राप्त करण्याच्या उद्देशाने त्या आपला संपूर्ण दिवस देवीच्या ध्यानात व्यतीत करतात. गणगौर तीजचा उपवास विशेषतः विवाहित स्त्रिया करतात, जेणेकरून त्यांचे पती निरोगी आणि सुखी राहतील.
३. गणगौर उपवासाची तयारी: या सणामध्ये गणगौर मूर्तींची पूजा केली जाते. या दिवशी, स्त्रिया आपल्या घरांमध्ये गणगौर मूर्तींची स्थापना करतात आणि संजीवनी विधी-साहित्याचा वापर करून त्यांची पूजा करतात; तसेच, आपल्या घरात सुख आणि समृद्धीचे आगमन व्हावे या उद्देशाने त्या रंगीबेरंगी दागिन्यांचीही पूजा करतात.
गणगौर तीज पूजनाची पद्धत
गणगौर पूजनाचे विशेष महत्त्व हे प्रामुख्याने भगवान शिव आणि देवी पार्वती यांच्या उपासनेत सामावलेले आहे. या दिवशी स्त्रिया अत्यंत निष्ठेने उपवासाचे व्रत पाळतात आणि आपल्या पतीच्या कल्याणासाठी देवी पार्वतीचा आशीर्वाद मिळवण्याचा प्रयत्न करतात. पूजनाची (उपासनेची) पद्धत खालीलप्रमाणे आहे:
स्नान आणि उपवासाचा प्रारंभ:
गणगौर तीजच्या दिवशी पहाटे लवकर उठावे आणि स्नान करावे. त्यानंतर उपवासाच्या व्रताचा प्रारंभ करावा आणि संपूर्ण दिवस केवळ फलाहार (फळे) सेवन करावे. या दिवशी सहसा पाणी पिण्याचीही परवानगी नसते; स्त्रिया हा निर्जल उपवास पाळतच पूजनाचे विधी पार पाडतात.
गणगौर मूर्तींची स्थापना:
गणगौर तीजच्या दिवशी घरांमध्ये गणगौर मूर्तींची स्थापना केली जाते. या मूर्तींना दागिने, फुले आणि पूजनाचे विविध साहित्य वापरून सुशोभित केले जाते. हा विशिष्ट पूजनाचा विधी प्रामुख्याने स्त्रियांद्वारे केला जातो; त्या स्वतःच्या सुखासाठी आणि आपल्या कुटुंबाच्या समृद्धीसाठी देवीचा आशीर्वाद मागतात.
पूजनाची वेळ:
स्त्रिया दिवसभर पूजनामध्ये मग्न असतात. सायंकाळी, गणगौर पूजनाच्या समारंभात 'आरती' (दिवा ओवाळणे), 'भजने' (भक्तिगीते) आणि 'कीर्तने' (सामूहिक नामजप) यांचा समावेश असतो. या दिवशी, कुटुंबातील सदस्य आणि नातेवाईकांच्या सोबतीने घरातच पूजन केले जाते. स्त्रिया आपल्या घराच्या अंगणात एकत्र जमतात आणि पारंपरिक गीते गाऊन गणगौर देवीला आपली प्रार्थना अर्पण करतात. गणगौर व्रत कथा केली जाते.
पूजनाचे साहित्य:
गणगौर मूर्ती
फुले (उदा. गुलाब, कमळ इत्यादी)
दागिने
मिठाई आणि फळे
तेलाचे दिवे (दीपक) आणि उदबत्त्या (धूपबत्ती)
उपवास सोडणे (व्रत पारण):
उपवासानंतर—विशेषतः २१ मार्चच्या रात्री—पूजनाचे विधी पूर्ण होतात. स्त्रिया 'व्रत पारण' (उपवास सोडण्याचा विधी) करतात; हे उपवासाचा कालावधी अधिकृतपणे संपल्याचे आणि भोजन ग्रहण केल्याचे प्रतीक असते. या दिवशी 'प्रसाद' (पवित्र नैवेद्य) वाटपाचा कार्यक्रमही पार पडतो.
अस्वीकरण: वेबदुनिया वर वैद्यकीय उपचार, आरोग्यविषयक उपाय, योग, धर्म, ज्योतिष, इतिहास, पुराणे इत्यादी विषयांबाबत प्रकाशित किंवा प्रसारित केलेले व्हिडिओ, लेख आणि बातम्या केवळ आपल्या माहितीसाठी उपलब्ध करून देण्यात आले आहेत; तसेच ही माहिती विविध स्रोतांतून संकलित करण्यात आली आहे. येथे सादर करण्यात आलेल्या माहितीच्या सत्यतेबाबत वेबदुनिया कोणत्याही प्रकारची हमी देत नाही. आरोग्यविषयक कोणतेही उपाय किंवा ज्योतिषीय पद्धती अंमलात आणण्यापूर्वी कृपया तज्ज्ञांचा सल्ला घ्यावा. ही माहिती केवळ जनहितार्थ येथे सादर करण्यात आली असून, तिला कोणत्याही प्रकारची वैज्ञानिक पुष्टी नाही.
