२३ वर्षांनंतर एकादशी मकर संक्रांतीशी जुळत आहे. मकर संक्रांतीला तीळ, गूळ, तांदूळ आणि खिचडी दान करून सेवन केली जाते, परंतु एकादशीला तांदूळ दान करणे आणि खिचडी खाणे निषिद्ध आहे. त्यामुळे तांदूळ दान करावे की नाही याबद्दल गोंधळ आहे.
२०२६ मध्ये १४ जानेवारी रोजी मकर संक्रांती आणि षटतिला एकादशीचा योगायोग हा एक अत्यंत दुर्मिळ आणि भाग्यवान योगायोग आहे. एकादशी आणि संक्रांती दोन्ही दानासाठी महत्त्वाचे सण मानले जातात.
तिथी आणि मुहूर्त (२०२६ साठी)
षटतिला एकादशी तिथी: १३ जानेवारी दुपारी ३:१७ वाजता सुरू होऊन १४ जानेवारी संध्याकाळी ५:५२ वाजता संपते.
उदयातिथीप्रमाणे व्रत १४ जानेवारीला ठेवावे.
मकर संक्रांती: सूर्य दुपारी ३:०७-३:१३ वाजता मकर राशीत प्रवेश करतो. पुण्य काल दुपारी ३ वाजून सुरू होऊन संध्याकाळी ५-६ वाजेपर्यंत राहतो.
पारण (व्रत सोडणे): १५ जानेवारी सकाळी ७:१५ ते ९:२१ वाजेपर्यंत (स्थानानुसार थोडा फरक पडू शकतो).
एकादशीला भात निषिद्ध असल्याने, दान करण्याबद्दल शंका येणे स्वाभाविक आहे. येथे एक शास्त्रीय उपाय आहे:
खिचडी किंवा तांदूळ दान करावे का?
एकादशीला तांदूळ स्पर्श, खाणे किंवा दान करणे वर्ज्य असते, कारण एकादशी व्रतात चावल (तांदूळ) टाळावे लागते. दुसरीकडे मकर संक्रांतीला खिचडी (चावल-दाळ) बनवून दान करणे आणि खाणे पारंपरिक आहे.
शास्त्र आणि ज्योतिषींच्या मते उपाय:
तांदूळ दान टाळा- एकादशी नियमांचे उल्लंघन होऊ नये म्हणून खिचडी/तांदूळ दान १४ जानेवारीला करू नका.
पर्यायी दान: तिल (काळे तिल), गुड, तिल लाडू, तिलाची खिचडी (साबुदाणा/भगरीची खिचडी), गरम कपडे, तूप, मीठ, चप्पल, कंबल इ. दान करा. हे दोन्ही पर्वांचे फायदे देतात.
खिचडी कधी खावी?
एकादशी तिथी संपल्यानंतर (१५ जानेवारी किंवा त्यानंतर) तांदळाची खिचडी बनवून खा आणि दान करा.
षटतिला एकादशीचे मुख्य विधान (तिलाचे ६ प्रकार)
षटतिला म्हणजे तिलाचे ६ प्रकारे उपयोग:
तीळ मिसळलेल्या पाण्याने स्नान
तिळाचे उटणे
तिळाचे हवन
तिळाचे तर्पण
तीळ आहार (तिल लाडू इ.)
तीळ दान (सर्वात महत्वाचे)
हे केल्याने दरिद्रता नाश, पितरांची कृपा आणि विष्णू लोकप्राप्ती होते.
