इस्लामी कायद्यातील 'ताझीर' नियम काय आहे? ज्याअंतर्गत दोन बांगलादेशींना मृत्युदंडाची शिक्षा सुनावण्यात आली?
सौदी अरेबियाने मक्का या पवित्र शहरातील मशिदीत कथित 'अश्लील/अनैतिक कृत्ये' केल्याबद्दल दोन बांगलादेशी नागरिकांना एक पुरुष आणि एक महिला मृत्युदंडाची शिक्षा सुनावली आहे. सौदीच्या गृह मंत्रालयाच्या अधिकृत निवेदनानुसार, त्या दोघांना १४ ऑक्टोबर २०२६ रोजी मक्का परिसरात फाशी देण्यात आली. या निर्णयामुळे बांगलादेशात खळबळ उडाली आहे. ढाका सरकारने असा दावा केला आहे की, सौदी अरेबियाच्या अधिकाऱ्यांनी फाशी देण्यापूर्वी कोणतीही अधिकृत माहिती किंवा पूर्वज्ञान दिले नाही.
सौदी गृह मंत्रालयाचे निवेदन आणि शिक्षेचा आधार
निवेदनानुसार, मृत नागरिकांची ओळख नझरुल इस्लाम अब्दुल बसीर आणि सिटी अख्तर (स्वीटी अख्तर) अशी पटली आहे.
ताझीर अंतर्गत शिक्षा:
इस्लामिक कायद्यातील 'ताझीर'च्या तरतुदींनुसार दोघांनाही मृत्युदंडाची शिक्षा सुनावण्यात आली. 'ताझीर' ही एक दंडात्मक प्रणाली आहे, ज्यामध्ये शिक्षा देण्याचा निर्णय न्यायाधीशांच्या विवेकावर अवलंबून असतो.
• मशिदीच्या पावित्र्याचा भंग:
सौदी अधिकाऱ्यांनी गुन्ह्याचे गांभीर्य आणि पवित्र प्रार्थनास्थळाच्या (मशिदीच्या) प्रतिष्ठेचा भंग ही शिक्षेची मुख्य कारणे म्हणून नमूद केली. तथापि, सौदी अधिकाऱ्यांनी कथित कृत्याचा तपशील, संबंधित मशिदीचे नाव किंवा अटकेची नेमकी तारीख उघड केलेली नाही.
• शाही हुकूमनाम्यानंतर फाशीची शिक्षा:
स्थानिक न्यायालयाने सुनावलेली मृत्युदंडाची शिक्षा अपीलीय आणि सर्वोच्च न्यायालयांनी कायम ठेवली, त्यानंतर शाही हुकूमनामा जारी झाल्यावर १४ ऑक्टोबर रोजी फाशीची अंमलबजावणी करण्यात आली.
बांग्लादेश सरकारची प्रतिक्रिया:
'आम्हाला आगाऊ माहिती देण्यात आली नव्हती'. ही घटना सार्वजनिक झाल्यानंतर बांगलादेश सरकारने ठाम भूमिका घेतली आहे. परराष्ट्र व्यवहार राज्यमंत्री शमा ओबैद इस्लाम यांनी पुष्टी केली की, ढाकाला फाशीच्या शिक्षेबद्दल सौदी अधिकाऱ्यांकडून नव्हे, तर आंतरराष्ट्रीय माध्यमांतील वृत्तांमधून आणि सोशल मीडियाद्वारे माहिती मिळाली. "आम्ही सौदी अधिकाऱ्यांकडे या प्रकरणाची संपूर्ण माहिती, न्यायालयाच्या आदेशांच्या प्रती आणि राजनैतिक संवादातील या मोठ्या त्रुटीच्या कारणांवर एक सविस्तर अहवाल मागितला आहे."
बांगलादेश परराष्ट्र मंत्रालय
जेद्दाहमधील बांगलादेशी वाणिज्य दूतावासाच्या माहितीनुसार, हे दोन नागरिक २०२३ पासून सौदी पोलिसांच्या ताब्यात होते, हे दोन्ही नागरिक 'अल मजल' नावाच्या स्वच्छता कंपनीत कामाला होते. दूतावासाच्या अधिकाऱ्यांच्या म्हणण्यानुसार, सौदी अधिकाऱ्यांनी पाठवलेल्या कैद्यांच्या प्राथमिक यादीत त्यांच्याविरुद्ध फाशीच्या शिक्षेच्या कोणत्याही खटल्याचा उल्लेख नव्हता.
तसेच कुटुंब अत्यंत दुःखी असून, मृतदेह परत आणण्याची विनंती करत आहे. वृत्तांनुसार हे जोडपे पती-पत्नी असल्याचे म्हटले जात होते, परंतु दोन्ही कुटुंबांनी हे दावे पूर्णपणे फेटाळून लावले आहे.
• नाजेरुलचे कुटुंब: नाजेरुल बांगलादेशच्या ब्राह्मणबारिया जिल्ह्यातील एका गावचा रहिवासी होता आणि उदरनिर्वाहासाठी २०२२ मध्ये सौदी अरेबियाला गेला होता.
• स्वीटीचे कुटुंब: स्वीटी टांगेल जिल्ह्यातील होती आणि आपल्या कुटुंबाची अत्यंत बिकट आर्थिक परिस्थिती सुधारण्यासाठी २०२३ मध्ये सौदी अरेबियाला गेली होती.
दोन्ही कुटुंबांनी बांगलादेश सरकारला आवाहन केले आहे की, त्यांचे मृतदेह सौदी अरेबियातून परत आणण्यास मदत करावी, जेणेकरून त्यांच्या मूळ गावी अंत्यसंस्कार करता येतील. लाखो बांगलादेशी स्थलांतरित कामगार सौदी अरेबियामध्ये काम करतात, जे बांगलादेशच्या अर्थव्यवस्थेसाठी परदेशातून येणाऱ्या पैशांचा एक प्रमुख स्रोत आहे.
या घटनेमुळे स्थलांतरित कामगारांचे कायदेशीर हक्क, पारदर्शक आणि निष्पक्ष खटला प्रक्रिया, आणि राजनैतिक सहकार्य यावर गंभीर प्रश्न निर्माण झाले आहेत. बांगलादेशी नागरी समाज आणि मानवाधिकार संघटना आता सौदी अरेबियामध्ये काम करणाऱ्या आपल्या नागरिकांच्या कायदेशीर संरक्षणाबद्दल चिंता व्यक्त करत आहे.
