तुम्हाला आठवतंय का तुमच्या लहानपणी मकर संक्रांत नेहमीच १४ जानेवारीला येत असे? पण आता कॅलेंडर बदलत आहे. या वर्षी, म्हणजेच २०२६ मध्ये, ग्रहांचा राजा सूर्य, वाराणसी पंचांगानुसार १४ जानेवारी रोजी रात्री ९:३९ वाजता धनु राशी सोडून मकर राशीत प्रवेश करेल. तथापि, कॅलेंडरमधील फरकामुळे, द्रिक पंचांगानुसार दुपारी ३:१३ वाजता आणि खगोलशास्त्रानुसार दुपारी २:४९ वाजता सूर्य मकर राशीत प्रवेश करेल. या कॅलेंडरनुसार, उदयतिथीचे पालन करणारे १५ जानेवारी रोजी मकर संक्रांती साजरी करतील. सूर्याचा प्रवेश रात्री असल्याने, संक्रांतीचा खरा शुभ काळ आणि दान आणि स्नानाचा उत्सव दुसऱ्या दिवशी, १५ जानेवारी रोजी साजरा केला जात आहे.
टीप: दृक पंचांग, लाला रामस्वरूप पंचांग आणि भुवन विजय पंचांग यांसारख्या कॅलेंडरनुसार, मकर संक्रांतीचा शुभ काळ १४ जानेवारी रोजी दुपारी असतो. धर्मसिंधूनुसार, मकर संक्रांतीचा शुभ काळ संक्रांतीच्या आधीच्या १६ घटी आणि नंतरच्या ४० घटी मानला जातो. मुहूर्त चिंतामणी संक्रांतीच्या आधीच्या आणि नंतरच्या १६ घटींनाच शुभ काळ मानतो.
तारीख का बदलत आहे? (ज्योतिषशास्त्राचे गणित)
यामागे कोणताही जादू नाही, तर पूर्णपणे खगोलीय गणना आहे. ज्योतिषांच्या मते, सूर्याचे एका राशीतून दुसऱ्या राशीत संक्रमण दरवर्षी २० मिनिटे उशिरा होते. सूर्याचे संक्रमण दरवर्षी २० मिनिटे उशिरा होते. अशा प्रकारे, तीन वर्षांत, हा फरक एक तास होतो.
३ वर्षांत: हा फरक एक तास होतो.
७२ वर्षांत: हा फरक पूर्ण २४ तासांचा, म्हणजे एक दिवसाचा होतो.
सूर्य आणि चंद्र नेहमीच सरळ रेषेत (पाठिया) फिरतात, कधीही मागे वळत नाहीत. या कारणास्तव, मकर संक्रांतीची तारीख दर ७२ वर्षांनी एका दिवसाने बदलते.
इतिहासात संक्रांतीचा प्रवास
कालांतराने, मकर संक्रांतीने त्याच्या तारखा खालीलप्रमाणे बदलल्या आहेत:
सम्राट हर्षवर्धनचा काळ (७ वे शतक): त्यावेळी, सूर्य २४ डिसेंबरच्या सुमारास मकर राशीत प्रवेश करत होता.
गुप्त काळ: सम्राट चंद्रगुप्ताच्या काळात (सुमारे १६००-१७०० वर्षांपूर्वी), मकर संक्रांत २१ ते २२ डिसेंबरच्या सुमारास आली.
कुषाण काळ किंवा त्यापूर्वी: इसवी सनाच्या सुरुवातीच्या शतकांमध्ये, ती १५ ते २० डिसेंबर दरम्यान बदलली असावी.
मुघल सम्राट अकबराचा काळ (१६ वे शतक): या काळात, संक्रांत १० जानेवारीला साजरी केली जात असे.
छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या कारकिर्दीत (१७ वे शतक) हा सण ११ जानेवारीला येत असे.
१. १७९२ ते १८६३ दरम्यान, तो १२ जानेवारी रोजी साजरा केला जात असे.
२. १८६३ मध्ये, जेव्हा स्वामी विवेकानंदांचा जन्म झाला, तेव्हा मकर संक्रांती १२ जानेवारी रोजी होती.
३. १८६४ ते १९३६ पर्यंत, तो १३ जानेवारी रोजी होता.
४. १९३६ ते २००८ पर्यंत: हा सण प्रामुख्याने १४ जानेवारी रोजी साजरा केला जात असे.
५. सध्याचे (२१ वे शतक): आपण आता तो १४ किंवा १५ जानेवारी रोजी साजरा करतो.
भविष्यात मकर संक्रांतीचा योगायोग:
१. २०८० पर्यंत: पुढील ५४ वर्षे, आपण १५ जानेवारी रोजी खिचडी खाणार आणि पतंग उडवणार.
२. २०८१ पासून: यानंतर, हा सण एक पाऊल पुढे जाईल आणि १६ जानेवारी रोजी साजरा केला जाईल.
फेब्रुवारी आणि मार्चमध्ये संक्रांती येते तेव्हा:
सूर्याची हालचाल: सूर्याच्या हालचालमध्ये हा बदल सुरू असल्याने, भविष्यात मकर संक्रांतीच्या तारखा बदलत राहतील.
वर्ष २६००: मकर संक्रांती २३ जानेवारी रोजी साजरी केली जाईल.
५००० वर्षांनंतर: हा सण जानेवारी सोडून फेब्रुवारीमध्ये जाईल.
वर्ष ७०१५: खगोलीय गणनेनुसार, मकर संक्रांती २३ मार्च रोजी साजरी केली जाईल.
