श्राद्धपक्षातील पंचमीच्या श्राद्धाचे महत्त्व, ते कसे आणि कोणासाठी केले जाते ते जाणून घ्या
श्राद्ध पक्ष २०२६: पितृपक्षातील पंचमी तिथीच्या श्राद्धाला 'कुंवर पंचमी' (Kunwar Panchami) असेही म्हटले जाते. या दिवसाला शास्त्रात आणि धर्मग्रंथात विशेष स्थान आहे.
१. पंचमी श्राद्धाचे महत्त्व (Importance)
अविवाहित किंवा अल्पवयीन मृतांची शांती: या तिथीचे सर्वात मोठे महत्त्व म्हणजे ज्या कुटुंबातील व्यक्तीचा मृत्यू अविवाहित असताना झाला असेल, त्यांचे श्राद्ध पंचमी तिथीला केले जाते.
पितरांचा आशीर्वाद: या दिवशी श्राद्ध आणि तर्पण केल्याने पितरांना सद्गती मिळते आणि ते प्रसन्न होऊन कुळाला सुख, समृद्धी व संततीचा आशीर्वाद देतात.
पितृदोषापासून मुक्ती: जर कुटुंबात पितृदोषामुळे अडचणी येत असतील, तर पंचमीच्या दिवशी विधीवत श्राद्ध केल्याने पितृदोषाची तीव्रता कमी होते.
२. हे श्राद्ध कोणासाठी केले जाते?
अविवाहित व्यक्ती: कुटुंबातील ज्या मुलाचे किंवा मुलीचे लग्न न होता (कुंवारपणात) निधन झाले आहे, त्यांच्यासाठी हे श्राद्ध केले जाते.
पंचमी तिथीला निधन झालेल्या व्यक्ती: ज्या व्यक्तींचे निधन कोणत्याही वर्षातील भाद्रपद किंवा इतर महिन्यातील कृष्ण/शुक्ल पक्षाच्या पंचमी तिथीला झाले असेल, त्यांचे श्राद्ध या दिवशी केले जाते.
अज्ञात तिथी: ज्यांच्या निधनाची नेमकी तिथी आठवत नसेल पण ते अविवाहित होते, त्यांच्यासाठीही पंचमी श्राद्ध उत्तम मानले जाते.
ALSO READ: पितृपक्ष पूजा विधी आणि नियम जाणून घ्या
३. पंचमी श्राद्ध कसे करावे? (Procedure / Vidhi)
वेळ आणि संकल्प
श्राद्ध विधी दुपारी कुतूप काळात (साधारणपणे ११:३० ते १२:३० च्या दरम्यान) सुरू करावा.
दक्षिण दिशेकडे तोंड करून कुशा (दर्भ), काळे तीळ आणि जल हातात घेऊन संकल्प करावा.
तर्पण आणि पिंडदान
तांब्याच्या पात्रात पाणी, दुध, काळे तीळ आणि तुळशीपत्र एकत्र करून पितरांच्या नावाने अर्घ्य (तर्पण) द्यावे.
शिजवलेला भात आणि काळे तीळ यांचे पिंड बनवून कुशावर ठेवावेत आणि पितरांचे स्मरण करून पूजन करावे.
पंचबळी (पाच नैवेद्य)
भोजन तयार झाल्यावर ब्राह्मणांना वाढण्यापूर्वी ५ भाग वेगळे काढावेत:
गो घास (गाईसाठी)
श्वान घास (कुत्र्यासाठी)
काक घास (कावळ्यासाठी)
देव घास (देवाला अर्पण)
कीटक/पिंपळ घास (मुंग्या किंवा पिंपळाच्या मुळाशी)
ब्राह्मण भोजन आणि दान
सात्विक भोजन (खीर, पुरी, अळूची भाजी, कटाची आमटी इ.) बनवून ब्राह्मणाला आदराने भोजन द्यावे.
भोजनानंतर ब्राह्मणाला काळे तीळ, वस्त्र आणि यथाशक्ती दक्षिणा देऊन त्यांचे आशीर्वाद घ्यावेत.
या दिवशी काय करावे: या दिवशी सकाळी लवकर उठून स्नान करावे आणि पूजास्थळ स्वच्छ करून तयार ठेवावे. महिलांनी स्वतःला शुद्ध करून पूर्वजांसाठी नैवेद्य तयार करावा. आता, एका पात्र आणि अविवाहित ब्राह्मणाला नयोदर अर्पण करून, त्याच्याकडून पूजा करवून घ्यावी आणि पूर्वजांना तर्पण करवा. पूर्वजांची पूजा झाल्यावर त्यांना नैवेद्य अर्पण करावा. पूर्वजांसाठी अग्नीमध्ये खीर अर्पण करावी. आता, त्या अन्नातून गाय, कावळा, कुत्रा, देव आणि पिंपळ यांच्यासाठी वेगवेगळे अन्न काढून त्यांना अर्पण करावे. शेवटी, ब्राह्मणांसाठी मेजवानीचे आयोजन करावे. ब्राह्मणांच्या मेजवानीसोबतच जावई, भाचा, मामा आणि नातू यांनाही भोजन द्यावे. आपल्या क्षमतेनुसार प्रत्येकाला दक्षिणा द्यावी.
या दिवशी ह्या गोष्टी करू नका:
या दिवशी कौटुंबिक वाद टाळावेत. चरखा, मांस, वांगी, कांदा, लसूण, शिळे अन्न, पांढरे तीळ, मुळा, भोपळा, काळे मीठ, सत्तू, जिरे, मसूर, मोहरीची पाने, चणे इत्यादींचे सेवन निषिद्ध आहे. यांचे सेवन केल्याने पूर्वज क्रोधित होऊ शकतात. मद्यपान करणे, मांस खाणे, श्राद्धादरम्यान शुभ कार्ये करणे, खोटे बोलणे आणि सावकारी करणे यांमुळेही पूर्वज क्रोधित होतात.
अस्वीकरण (Disclaimer) : या लेखात दिलेली माहिती आणि उपाय सामान्य माहितीवर आधारित आहे. या माहितीची पूर्णता, विश्वासार्हता आणि अचूकता याबाबत वेबदुनिया कोणतीही हमी देत नाही. अधिक माहितीसाठी संबंधित तज्ज्ञांचा सल्ला घ्यावा.
Edited By - Priya Dixit
