पितृपक्ष पूजा विधी आणि नियम जाणून घ्या
पितृपक्ष (श्राद्ध पक्ष) हा पूर्वजांचे स्मरण करून त्यांच्याप्रती कृतज्ञता व्यक्त करण्याचा अत्यंत पवित्र काळ मानला जातो. भाद्रपद पौर्णिमेपासून ते भाद्रपद अमावास्येपर्यंत (सर्वपित्री अमावास्या) हे १५ दिवस पितृपक्ष म्हणून पाळले जातात.
पितृपक्षातील पूजेची पद्धत (श्राद्ध विधी)
पितृपक्षात श्राद्ध किंवा तर्पण करताना खालील पद्धतीचा अवलंब केला जातो:
दिशा आणि वेळ: श्राद्ध किंवा तर्पण विधी नेहमी दक्षिण दिशेकडे तोंड करून केला जातो. श्राद्धाचा विधी दुपारच्या वेळी (कुतूप काळ - दुपारी १२ च्या सुमारास) करणे सर्वोत्तम मानले जाते.
स्थान शुद्धी: पूजा करण्यापूर्वी घर व पूजेची जागा स्वच्छ करून गंगाजल किंवा स्वच्छ पाण्याने प्रोक्षण (शिंपडणे) करावे.
तर्पण विधी:
हातात कुश (दर्भ), तीळ आणि जल घेऊन पूर्वजांचे ध्यान करावे आणि जल अर्पण करावे (याला तर्पण म्हणतात).
पूर्वजांच्या आत्म्याच्या शांतीसाठी काळे तीळ अत्यंत महत्त्वाचे मानले जातात.
पिंडदान: तांदळाचा भात आणि काळे तीळ एकत्र करून पिंड तयार केले जातात. पूर्वजांच्या तिथीनुसार पिंडाचे पूजन करून ते अर्पण केले जाते.
नैवेद्य आणि पंचबली (पाच घास): श्राद्धाचे अन्न तयार झाल्यावर देवाला नैवेद्य दाखवून सर्वात आधी ५ घटकांसाठी अन्नाचा भाग बाजूला काढला जातो:
देव (अग्नि)
गाय
कुत्रा
कावळा (काकबली) – पितृपक्षात कावळ्याला दिलेले अन्न थेट पूर्वजांपर्यंत पोहोचते अशी श्रद्धा आहे.
मुंग्या / पक्षी
ब्राह्मण भोजन आणि दान: ब्राह्मणाला किंवा गरजू व्यक्तीला आदराने भोजन देऊन वस्त्र, तीळ, अन्न किंवा दक्षिणा दान करावी.
पितृपक्षातील महत्त्वाचे नियम (काय करावे आणि काय करू नये)
काय करावे (करणीय गोष्टी):
सात्त्विक आहार: संपूर्ण पितृपक्षात घरात सात्त्विक अन्न शिजवावे.
दान-धर्म: अन्नदान, वस्त्रदान, काळे तीळ आणि जलदान करणे अत्यंत पुण्यकारक मानले जाते.
नित्य तर्पण: शक्य असल्यास दररोज सकाळी किंवा दुपारी पूर्वजांना जल अर्पण करावे.
शांती आणि संयम: घरात आनंदी, शांत आणि पवित्र वातावरण ठेवावे.
काय करू नये (वर्ज्य गोष्टी):
नवीन खरेदी आणि शुभ कार्ये: पितृपक्षात लग्न, मुंज, वास्तू शांती यांसारखी मंगल कार्ये किंवा नवीन घर, गाडी, कपडे यांसारख्या गोष्टींची खरेदी टाळली जाते.
तामसी आहार: मांसाहार, दारू, कांदा, लसूण आणि बाहेरील अन्न पूर्णपणे वर्ज्य करावे.
केश आणि नखे कापणे: श्राद्ध करणाऱ्या व्यक्तीने पितृपक्षात केस, दाढी किंवा नखे कापणे टाळावे.
कोणाचाही अनादर: घरी आलेल्या अतिथी, याचक किंवा कोणत्याही प्राण्याला (विशेषतः कावळा, गाय, कुत्रा) त्रास देऊ नये किंवा हुसकावून लावू नये.
श्राद्धाचे मुख्य दिवस
तिथीनुसार श्राद्ध: पूर्वजांचे निधन ज्या तिथीला (उदा. तृतीया, पंचमी, एकादशी) झाले असेल, त्याच तिथीला पितृपक्षात त्यांचे श्राद्ध केले जाते.
अविधवा नवमी: सुवासिनी (सौभाग्यवती) स्त्रियांचे श्राद्ध नवमी तिथीला केले जाते.
सर्वपित्री अमावास्या: जर पूर्वजांची मृत्यू तिथी आठवत नसेल किंवा माहीत नसेल, तर सर्वपित्री अमावास्येच्या दिवशी सर्वांचे श्राद्ध/तर्पण करता येते.
अस्वीकरण (Disclaimer) : या लेखात दिलेली माहिती आणि उपाय सामान्य माहितीवर आधारित आहे. या माहितीची पूर्णता, विश्वासार्हता आणि अचूकता याबाबत वेबदुनिया कोणतीही हमी देत नाही. अधिक माहितीसाठी संबंधित तज्ज्ञांचा सल्ला घ्यावा.
Edited By - Priya Dixit
