शेतकऱ्यांसाठी अत्यंत फायदेशीर आणि शाश्वत उत्पन्नाचा स्रोत; लिंबू लागवड

फुले शरबती: अधिक उत्पादन देणारी, मोठी आणि पिवळीधमक फळे असणारी जात.   विक्रम व प्रमुलिनी: भरपूर फळधारणा आणि चांगला रस असणारे वाण.

बालाजी: आंध्र प्रदेश कृषी विद्यापीठाचे खैऱ्या रोगास उत्तम प्रतिकारक वाण.

३. लागवडीचे अंतर व पद्धत

लागवडीचा काळ: जून ते ऑगस्ट (पावसाळ्याच्या सुरुवातीला).अंतर: ६ × ६ मीटर (प्रति एकरी सुमारे ११-११२ झाडे) किंवा सघन लागवडीसाठी ५ × ५ मीटर अंतर ठेवावे.

खड्डयांचे प्रमाण: ७५ × ७५ × ७५ सेंमी आकाराचे खड्डे खणावेत.   

खड्डा भरणे: खड्ड्यात १०-१५ किलो चांगले कुजलेले शेणखत, १-२ किलो सिंगल सुपर फॉस्फेट (SSP), १ किलो निंबोळी पेंड आणि २५ ग्रॅम ट्रायकोडर्मा मातीत मिसळून भरावे.   

४. खत आणि पाणी व्यवस्थापन 

पाणी व्यवस्थापन: लिंबासाठी ठिबक सिंचन सर्वोत्तम आहे. उन्हाळ्यात ५ ते ७ दिवसांच्या अंतराने आणि हिवाळ्यात १० ते १२ दिवसांच्या अंतराने पाणी द्यावे.   

खत मात्रा (पूर्ण वाढ झालेल्या झाडासाठी):

शेणखत: ४० ते ५० किलो/झाड/वर्ष.

रासायनिक खते: ५०० ग्रॅम नत्र, २५० ग्रॅम स्फुरद, आणि २५० ग्रॅम पालाश प्रति झाड दोन हप्त्यांत (जानेवारी आणि ऑगस्ट) द्यावे.

५. बहर व्यवस्थापन 

लिंबाला वर्षातून ३ वेळा बहर येतो:

आंबे बहर: जानेवारी - फेब्रुवारी फलोत्पादन (मे-जूनमध्ये फळे मिळतात).

मृग बहर: जून - जुलै फलोत्पादन (ऑक्टोबर-नोव्हेंबरमध्ये फळे मिळतात).

हस्त बहर (सर्वात फायदेशीर): सप्टेंबर - ऑक्टोबर फुलोरा. 

याची फळे मार्च ते मे (उन्हाळ्यात) बाजारात येतात, जेव्हा लिंबाला सर्वाधिक ५० ते १०० रु./किलो दर मिळतो.   

६. प्रमुख रोग व कीड नियंत्रण 

खैऱ्या रोग पानांवर व फळांवर तांबूस खरबरीत डाग पडतात.कॉपर ऑक्सिक्लोराईड (३ ग्रॅम) + स्ट्रेप्टोसायक्लीन (०.५ ग्रॅम) प्रति लिटर पाण्यात मिसळून फवारणी करा.

डिंक्या रोग खोडातून तांबडा-तपकिरी डिंक बाहेर येतो. खोडावरील डिंक खरवडून त्यावर बोर्डो पेस्ट लावा. 

फुलपाखरू/अळी अळ्या कोवळी पाने खातात.निंबोळी अर्क ५% किंवा क्विनॉलफॉस फवारा.

७. उत्पादन आणि उत्पन्न

उत्पादन: लागवडीनंतर ३ ते ४ वर्षांनी फळे मिळण्यास सुरुवात होते. ५ वर्षांनंतर पूर्ण वाढ झालेले १ झाड वर्षाला १,००० ते १,५०० फळे (सुमारे ८० ते १०० किलो) देते.

उत्पन्न: एका एकरातून सरासरी १० ते १५ टन वार्षिक उत्पादन मिळते. खर्च वजा जाता प्रति एकरी ₹१.५ ते ₹२.५ लाख निव्वळ नफा मिळू शकतो.