कमी कालावधीत येणारे खरिपातील कडधान्य पीक: उडीद लागवड
उडीद (काळा उडीद) हे महाराष्ट्रातील एक महत्त्वाचे कमी कालावधीत येणारे खरिपातील कडधान्य पीक आहे. उडीद लागवडीबाबतची सविस्तर माहिती जाणून घ्या.....
जमीन आणि हवामान
जमीन: मध्यम ते भारी, चांगला निचरा होणारी आणि सुपीक जमीन (pH ६.५ ते ७.५) योग्य मानली जाते. दलदलीच्या किंवा क्षारपड जमिनीत उडीद घेऊ नये.
हवामान: उष्ण आणि दमट हवामान या पिकासाठी उत्तम असते. २५°C ते ३५°C तापमान पिकाच्या वाढीसाठी अनुकूल आहे.
सुधारित वाण
टी-९ (T-9): कालावधी ७० ते ७५ दिवस.
टीपीयू-४ (TPU-4) / तापी: कालावधी ६५ ते ७० दिवस, भुरी रोगास प्रतिकारक.
पीकेव्ही उडीद-१५ (PKV Udid-15): कालावधी ७० ते ७५ दिवस.
एकेयु-१०-१ (AKU-10-1): कालावधी ६५ ते ७० दिवस.
पूर्वमशागत आणि पेरणीची वेळ
पूर्वमशागत: १ खोल नांगरणी आणि २ पाळ्या देऊन जमीन भूसभुशीत करावी. शेवटी हेक्टरी ५ टन (२ ते ३ ट्रॉल्या) चांगले कुजलेले शेणखत मिसळावे.
पेरणीची वेळ: १५ जून ते १५ जुलै (मान्सूनचा पुरेसा पाऊस झाल्यानंतर).
बियाणे, बीजप्रक्रिया आणि पेरणी अंतर
बियाण्याचे प्रमाण: हेक्टरी १२ ते १५ किग्रॅ (किंवा ५ ते ६ किग्रॅ प्रति एकर).
बीजप्रक्रिया:
पेरणीपूर्वी बियाण्यास थायरम किंवा कॅप्टन (३ ग्रॅम प्रति किग्रॅ बियाणे) लावावे.
यानंतर रायझोबियम आणि पीएसबी (PSB) जिवाणू संवर्धक (२५ ग्रॅम प्रति किग्रॅ बियाणे) चोळावे आणि बियाणे सावलीत वाळवून पेरणी करावी.
पेरणीचे अंतर: दोन ओळींत ३० सेंमी आणि दोन रोपांत १० सेंमी अंतर ठेवावे. पेरणी ३ ते ४ सेंमीपेक्षा जास्त खोल करू नये.
खत आणि पाणी व्यवस्थापन
खत मात्रा:
नत्र: २० किग्रॅ/हेक्टर (अंदाजे ५० किग्रॅ एसएसपी + १८ किग्रॅ युरिया किंवा १२ किग्रॅ डीएपी प्रति एकर).
स्फुरद: ४० किग्रॅ/हेक्टर.
खताची संपूर्ण मात्रा पेरणीच्या वेळीच द्यावी.
पाणी व्यवस्थापन: खरीप हंगामात उडदाला पावसाचे पाणी पुरेसे होते. मात्र, फुलोरा येण्याच्या वेळी (२५-३० दिवस) आणि शेंगा भरण्याच्या वेळी (४५-५० दिवस) पावसाने ताण दिल्यास संरक्षित पाणी द्यावे.
तण आणि रोग व्यवस्थापन
तण नियंत्रण: पेरणीनंतर २० ते २५ दिवसांनी १ खुरपणी आणि १ कोळपणी करावी.
प्रमुख रोग आणि कीड:
पिवळा मोझॅक: हा विषाणूजन्य रोग पांढऱ्या माशीमुळे पसरतो. याच्या नियंत्रणासाठी पांढऱ्या माशीचा बंदोबस्त करणे गरजेचे आहे (डायमेथॉएट किंवा इमिडाक्लोप्रिड ची फवारणी करावी).
मावा आणि तुडतुडे: थायमेथोक्सम (१२६ ग्रॅम/हेक्टर) किंवा डायमेथॉएट फवारावे.
काढणी आणि उत्पादन
झाडाच्या ७५% ते ८०% शेंगा काळ्या/वाळलेल्या दिसू लागल्या की पिकाची काढणी करावी.
उत्पादन: योग्य व्यवस्थापन केल्यास प्रति एकरी ५ ते ७ क्विंटल (किंवा हेक्टरी १० ते १२ क्विंटल) उत्पादन मिळते.
जमीन: मध्यम ते भारी, चांगला निचरा होणारी आणि सुपीक जमीन (pH ६.५ ते ७.५) योग्य मानली जाते. दलदलीच्या किंवा क्षारपड जमिनीत उडीद घेऊ नये.
हवामान: उष्ण आणि दमट हवामान या पिकासाठी उत्तम असते. २५°C ते ३५°C तापमान पिकाच्या वाढीसाठी अनुकूल आहे.
सुधारित वाण
टी-९ (T-9): कालावधी ७० ते ७५ दिवस.
टीपीयू-४ (TPU-4) / तापी: कालावधी ६५ ते ७० दिवस, भुरी रोगास प्रतिकारक.
पीकेव्ही उडीद-१५ (PKV Udid-15): कालावधी ७० ते ७५ दिवस.
एकेयु-१०-१ (AKU-10-1): कालावधी ६५ ते ७० दिवस.
पूर्वमशागत आणि पेरणीची वेळ
पूर्वमशागत: १ खोल नांगरणी आणि २ पाळ्या देऊन जमीन भूसभुशीत करावी. शेवटी हेक्टरी ५ टन (२ ते ३ ट्रॉल्या) चांगले कुजलेले शेणखत मिसळावे.
पेरणीची वेळ: १५ जून ते १५ जुलै (मान्सूनचा पुरेसा पाऊस झाल्यानंतर).
बियाण्याचे प्रमाण: हेक्टरी १२ ते १५ किग्रॅ (किंवा ५ ते ६ किग्रॅ प्रति एकर).
बीजप्रक्रिया:
पेरणीपूर्वी बियाण्यास थायरम किंवा कॅप्टन (३ ग्रॅम प्रति किग्रॅ बियाणे) लावावे.
यानंतर रायझोबियम आणि पीएसबी (PSB) जिवाणू संवर्धक (२५ ग्रॅम प्रति किग्रॅ बियाणे) चोळावे आणि बियाणे सावलीत वाळवून पेरणी करावी.
पेरणीचे अंतर: दोन ओळींत ३० सेंमी आणि दोन रोपांत १० सेंमी अंतर ठेवावे. पेरणी ३ ते ४ सेंमीपेक्षा जास्त खोल करू नये.
खत आणि पाणी व्यवस्थापन
खत मात्रा:
नत्र: २० किग्रॅ/हेक्टर (अंदाजे ५० किग्रॅ एसएसपी + १८ किग्रॅ युरिया किंवा १२ किग्रॅ डीएपी प्रति एकर).
स्फुरद: ४० किग्रॅ/हेक्टर.
खताची संपूर्ण मात्रा पेरणीच्या वेळीच द्यावी.
पाणी व्यवस्थापन: खरीप हंगामात उडदाला पावसाचे पाणी पुरेसे होते. मात्र, फुलोरा येण्याच्या वेळी (२५-३० दिवस) आणि शेंगा भरण्याच्या वेळी (४५-५० दिवस) पावसाने ताण दिल्यास संरक्षित पाणी द्यावे.
तण नियंत्रण: पेरणीनंतर २० ते २५ दिवसांनी १ खुरपणी आणि १ कोळपणी करावी.
प्रमुख रोग आणि कीड:
पिवळा मोझॅक: हा विषाणूजन्य रोग पांढऱ्या माशीमुळे पसरतो. याच्या नियंत्रणासाठी पांढऱ्या माशीचा बंदोबस्त करणे गरजेचे आहे (डायमेथॉएट किंवा इमिडाक्लोप्रिड ची फवारणी करावी).
मावा आणि तुडतुडे: थायमेथोक्सम (१२६ ग्रॅम/हेक्टर) किंवा डायमेथॉएट फवारावे.
काढणी आणि उत्पादन
झाडाच्या ७५% ते ८०% शेंगा काळ्या/वाळलेल्या दिसू लागल्या की पिकाची काढणी करावी.
उत्पादन: योग्य व्यवस्थापन केल्यास प्रति एकरी ५ ते ७ क्विंटल (किंवा हेक्टरी १० ते १२ क्विंटल) उत्पादन मिळते.
