कमी कालावधीत चांगले उत्पन्न देणारे महत्त्वाचे रोखडी पीक: खरबूज लागवड
महाराष्ट्रात खरबूज हे कमी कालावधीत चांगले उत्पन्न देणारे महत्त्वाचे रोखडी पीक आहे. योग्य नियोजन आणि आधुनिक तंत्रज्ञानाचा वापर केल्यास खरबूज पिकातून उन्हाळ्यात भरपूर नफा मिळवता येतो. खरबूज लागवडीबाबतची सविस्तर माहिती जाणून घ्या
हवामान आणि जमीन
हवामान: खरबूज पिकासाठी कोरडे आणि उष्ण हवामान अत्यंत योग्य असते. फळे गोड होण्यासाठी आणि परिपक्व होण्यासाठी स्वच्छ ऊन आणि ३०°C ते ४०°C तापमान सर्वोत्तम मानले जाते.
जमीन: उत्तम निचरा होणारी, मध्यम ते भारी किंवा काळी-कसदार जमीन (सामू ६.५ ते ७.५) या पिकासाठी योग्य ठरते.
लागवडीचा काळ
योग्य वेळ: जानेवारीचा दुसरा आठवडा ते फेब्रुवारीचा शेवटचा आठवडा या काळात लागवड करणे सर्वात फायदेशीर ठरते.
प्रमुख सुधारित व संकरित जाती
सुधारित जाती: हरामधू, पंजाब सुनहरी, अर्का जीत.
संकरित जाती: कुंदन, एम.एच.-१०, नाथा-४०६, बॉबी, तसेच बाजारात उपलब्ध असलेल्या इतर चांगल्या कंपन्यांच्या एफ१ (F1) जाती.
बीजाणूप्रमाण आणि बीजप्रक्रिया
बियाण्यांचे प्रमाण: प्रति एकर ३०० ते ४०० ग्रॅम बियाणे लागते.
बीजप्रक्रिया: बुरशीजन्य रोगांपासून संरक्षणासाठी थायरम किंवा कार्बेन्डाझिम २ ग्रॅम प्रति किलो बियाण्याला चोळावे.
जमीन तयार करणे व लागवड पद्धत
मशागत: जमीन २-३ वेळा आडवी-उभी नांगरून ढेकळे फोडून सपाट करून घ्यावी. त्यात प्रति एकर ५ ते ६ ट्रॉली चांगले कुजलेले शेणखत मिसळावे.
गादीवाफे : ५ ते ६ फूट अंतरावर ४ फूट रुंदीचे गादीवाफे तयार करावेत.
मल्चिंग व ठिबक : वाफ्यावर ठिबकची नळी अंथरून त्यावर २५ ते ३० मायक्रॉनचे मल्चिंग पेपर टाकावे.
लागवड: मल्चिंग पेपरवर १ ते दीड फूट अंतरावर छिद्र पाडून बियांची पेरणी किंवा रोपांची पुनर्लागवड करावी.
खत आणि पाणी व्यवस्थापन
पाणी: खरबूज पिकाला नियमित पण नियंत्रित पाण्याची गरज असते. फळे पोसण्याच्या काळात आणि पक्व होताना पाण्याचा ताण पडू देऊ नये.
खत व्यवस्थापन:
पायाभूत खत: लागवडीवेळी प्रति एकर ५० किलो डीएपी (DAP), ५० किलो म्युरेट ऑफ पोटॅश (MOP) आणि १० किलो झिंक सल्फेट द्यावे.
ठिबकद्वारे: वाढीच्या काळात १९:१९:१९, फळधारणेच्या वेळी १२:६१:० आणि फळ फुगवणीच्या काळात १३:०:४५ व ०:०:५० ही विद्राव्य खते द्यावीत.
रोग व किडींचे नियंत्रण
किडी: नागअळी, पांढरी माशी, मावा, लाल कोळी आणि फळमाशी.
उपाय: पांढऱ्या माशी व माव्यासाठी निंबोळी अर्क (५ मिली/लिटर) किंवा इमिडाक्लोप्रिडची फवारणी करावी. फळमाशीसाठी कामगंध सापळे लावावेत.
रोग: भुरी आणि केवडा.
उपाय: भुरीसाठी विद्राव्य गंधक (३ ग्रॅम/लिटर) आणि केवड्यासाठी रिडोमिल गोल्डची योग्य प्रमाणात फवारणी करावी.
काढणी आणि उत्पादन
काढणी: लागवडीनंतर ७५ ते ९० दिवसांत फळे काढणीस तयार होतात. फळ देठापासून सहज वेगळे होऊ लागले की फळ पिकल्याचे समजावे.
उत्पादन: योग्य व्यवस्थापन केल्यास प्रति एकर ८ ते १२ टन खरबुजाचे उत्पन्न सहज मिळते.
विशेष टीप: फळांचा गोडवा वाढवण्यासाठी फळ पिकण्याच्या १५ दिवस आधी सिंचन हळूहळू कमी करावे आणि ०:०:५० या खताचा वापर करावा.
अस्वीकरण (Disclaimer) : या लेखात दिलेली माहिती आणि उपाय सामान्य माहितीवर आधारित आहे.या माहितीची पूर्णता, विश्वासार्हता आणि अचूकता याबाबत वेबदुनिया कोणतीही हमी देत नाही. अधिक माहितीसाठी संबंधित तज्ज्ञांचा सल्ला घ्यावा.
Edited By- Dhanashri Naik
