योग्य वाण, खत व्यवस्थापन आणि भरघोस उत्पन्नाची संपूर्ण माहिती; संत्री लागवड
संत्री हे महाराष्ट्रात (विशेषतः विदर्भ आणि मराठवाडा भागात) मोठ्या प्रमाणावर घेतले जाणारे एक महत्त्वाचे नगदी फळपीक आहे. योग्य नियोजन व व्यवस्थापनाने संत्रा बागेतून दीर्घकाळ उत्तम उत्पन्न मिळवता येते.
१. हवामान व जमीन
हवामान: समशीतोष्ण आणि कोरडे हवामान संत्र्यासाठी उत्तम असते.
जमीन: पाण्याचा उत्तम निचरा होणारी मध्यम ते खोल (किमान १ मीटर खोल) काळी किंवा पोयट्याची जमीन योग्य ठरते. जमिनीचा सामू (pH) ५.५ ते ७.५ दरम्यान असावा.
२. प्रमुख सुधारित जाती
नागपूर संत्री : महाराष्ट्रात सर्वाधिक प्रचलित आणि उत्तम चवीची जात.
किन्नो: काही भागांत व्यावसायिक लागवडीसाठी वापरली जाणारी जात.
३. लागवडीचा काळ व अंतर
योग्य वेळ: जून ते ऑगस्ट (पावसाळ्याच्या सुरुवातीला).
लागवडीचे अंतर: ६ × ६ मीटर (प्रति एकरी सुमारे ११० ते ११५ झाडे).
४. खड्डे भरणे व लागवड
मे महिन्यात ६० × ६० × ६० सेमी आकाराचे खड्डे खणावेत.
प्रत्येक खड्ड्यात २५ ते ३० किलो चांगले कुजलेले शेणखत, १ किलो सिंगल सुपर फॉस्फेट आणि ५० ग्रॅम लिंबोळी पेंड मातीत मिसळून खड्डा भरावा.
मान्यताप्राप्त रोपवाटिकेतून आणलेली डोळा भरलेली निरोगी कलमे लावावीत.
५. पाणी व खत व्यवस्थापन
पाणी: ठिबक सिंचन पद्धतीचा वापर करावा. उन्हाळ्यात ५-७ दिवसांच्या अंतराने तर हिवाळ्यात १०-१२ दिवसांच्या अंतराने पाणी द्यावे.
खते: झाडाच्या वयानुसार दरवर्षी शेणखत आणि रासायनिक खतांची (नत्र, स्फुरद, पालाश) मात्रा वाढवत न्यावी.
६. बहार व्यवस्थापन
संत्र्याला वर्षातून तीन वेळा मोहर येतो:
मृग बहार (जून-जुलै): फळे नोव्हेंबर-डिसेंबरमध्ये तयार होतात.
हस्त बहार (ऑक्टोबर-नोव्हेंबर): फळे मार्च-एप्रिलमध्ये मिळतात.
अंबिया बहार (जानेवारी-फेब्रुवारी): फळे ऑगस्ट-सप्टेंबरमध्ये तयार होतात.
(व्यावसायिकदृष्ट्या बहुतांश शेतकरी मृग किंवा अंबिया बहाराचे नियोजन करतात.)
७. कीड व रोग नियंत्रण
कोळशी व कोळी : पानांवर कीटकनाशकांची किंवा गंधकाची फवारणी करावी.
फळ गळती व डिंक्या: बोर्डो पेस्ट झाडाच्या खोडाला लावावी आणि बुरशीनाशकांचा वापर करावा.
