अत्यंत कमी कालावधीत भरपूर उत्पादन मिळवून देणारे प्रमुख फळपीक : टरबूज लागवड
टरबूज म्हणजेच कलिंगड हे उन्हाळी हंगामात अत्यंत कमी कालावधीत भरपूर उत्पादन आणि उत्तम आर्थिक नफा मिळवून देणारे प्रमुख फळपीक आहे. टरबूज लागवडीची संपूर्ण माहिती जाणून घ्या...
हवामान आणि जमीन
हवामान: टरबुजाच्या पिकाला उष्ण आणि कोरडे हवामान खूप अनुकूल असते. फळांच्या वाढीसाठी आणि फळात साखरेचे प्रमाण (गोडी) वाढण्यासाठी २४°C ते ३२°C तापमान उत्तम मानले जाते.
जमीन: मध्यम ते भारी, सेंद्रिय पदार्थांनी समृद्ध आणि उत्तम निचरा होणारी जमीन आवश्यक आहे. जमिनीचा सामू (pH) ६.५ ते ७.० असावा. पाणथळ किंवा भारी चोपण जमिनीत हे पीक घेऊ नये.
लागवडीचा हंगाम आणि वेळ
उन्हाळी हंगाम: १५ जानेवारी ते १५ फेब्रुवारी हा काळ पेरणीसाठी सर्वोत्तम मानला जातो.
अगाऊ लागवड : डिसेंबर महिन्यात (थंडीपासून संरक्षणासाठी क्रॉप कव्हर किंवा पेपर टनेल वापरून) लागवड केली जाते.
सुधारित व संकरित वाण
संकरित वाण: बाहुबली, मायको सरस्वती, नामधारी (NS-295), सागर राजा, शुगर क्वीन.
सुधारित वाण: अर्का माणिक, शुगर बेबी, दुर्गापूर केसर.
बियाण्याचे प्रमाण आणि रोपे तयार करणे
बियाण्याचे प्रमाण:
थेट पेरणीसाठी: प्रति एकरी ३०० ते ४०० ग्रॅम बियाणे लागते.
रोपवाटिकेत रोपे तयार करून लागवड करण्यासाठी: प्रति एकरी २५० ते ३०० ग्रॅम.
बीजप्रक्रिया: बुरशीजन्य रोगांपासून संरक्षणासाठी पेरणीपूर्वी प्रति किलो बियाण्यास २.५ ग्रॅम कार्बेन्डाझिम किंवा थायरम चोळावे.
लागवड पद्धत, अंतर आणि मल्चिंग
गादीवाफा पद्धत:
५ ते ६ फूट अंतरावर गादीवाफे तयार करावेत. वाफ्याची रुंदी २.५ ते ३ फूट आणि उंची ८ ते १० इंच असावी.
दोन रोपांतील अंतर १.५ ते २ फूट ठेवावे.
प्लास्टिक मल्चिंग: २५ मायक्रॉन जाडीचा सिल्व्हर-ब्लॅक प्लास्टिक मल्चिंग पेपर वापरावा. यामुळे जमिनीतील ओलावा टिकून राहतो, तण येत नाही आणि फळांची गुणवत्ता उत्तम राहते.
खत आणि पाणी व्यवस्थापन
सेंद्रिय खत: जमीन तयार करताना प्रति एकरी ५ ते ६ ट्रॉली चांगले कुजलेले शेणखत मिसळावे.
बेसल डोस (पायाभूत खत): लागवडीच्या वेळी प्रति एकरी ५० किलो डीएपी, ५० किलो पोटॅश, २५ किलो १०:२६:२६ आणि १० किलो झिंक सल्फेट वाफ्यावर पसरून देऊन मातीत मिसळावे.
पाणी व्यवस्थापन (ठिबक सिंचन):
टरबूज पिकासाठी ठिबक सिंचन वापरणे अत्यंत गरजेचे आहे.
सुरुवातीला २ ते ३ दिवसांच्या अंतराने, तर फळधारणेच्या काळात दररोज किंवा एका आड एक दिवस जमिनीच्या गरजेनुसार पाणी द्यावे.
महत्त्वाची टीप: फळ काढणीच्या ७ ते १० दिवस आधी पाणी कमी करावे, यामुळे फळाची गोडी आणि वजन वाढते.
पीक संरक्षण आणि काढणी
प्रमुख कीड व रोग: फळमाशी, नागअळी (Leaf Miner), लाल भुंगे आणि केवडा/भुरी रोग.
फळमाशीच्या नियंत्रणासाठी प्रति एकरी ५ ते ६ कामगंध सापळे (Pheromone Traps) नक्की लावावेत.
काढणी: लागवडीनंतर ७५ ते ९० दिवसांत फळे काढणीस तयार होतात.
फळ पक्व झाल्याची लक्षणे:
फळावर हाताने थाप मारल्यास दबका (ठोकळ) आवाज येतो (काच फुटल्यासारखा तीक्ष्ण आवाज आल्यास फळ कच्चे असते).
फळाचा जमिनीला टेकलेला भाग पांढऱ्यावरून हळदीसारखा पिवळसर होतो.
फळाच्या देठाजवळील ताण किंवा स्प्रिंगसारखा भाग वाळून सुकतो.
उत्पादन: योग्य व्यवस्थापन, ठिबक सिंचन आणि मल्चिंगचा वापर केल्यास प्रति एकरी २५ ते ३५ टन उत्पादन सहज मिळवता येते.
ALSO READ: बारमाही उत्पन्न देणारे फळपीक; चिकू लागवड
Edited By- Dhanashri Naik
