पीक मार्गदर्शन: योग्य वाण निवड, खत नियोजन आणि कीड नियंत्रणाची संपूर्ण माहिती
शेतीतून भरघोस उत्पन्न मिळवण्यासाठी आणि पिकांची योग्य काळजी घेण्यासाठी पीक व्यवस्थापन, खत नियोजन व कीड-रोग नियंत्रण अत्यंत महत्त्वाचे असते. विविध पिकांच्या गरजेनुसार खालील महत्त्वाच्या बाबींचे पालन करावे:
१. हवामान व जमिनीची निवड
पिकाच्या प्रकारानुसार (खरीप, रब्बी किंवा उन्हाळी) योग्य जमिनीची निवड करावी.
पाण्याचा योग्य निचरा होणारी जमीन पिकांच्या चांगल्या वाढीसाठी उत्तम ठरते.
२. बियाणे व वाण निवड
नेहमी मान्यताप्राप्त रोपवाटिकेतून किंवा कृषी सेवा केंद्रातून सुधारित व संकरित वाणांची निवड करावी.
पेरणीपूर्वी बियाण्यांवर बुरशीनाशक किंवा जिवाणू संवर्धकाची बीजप्रक्रिया नक्की करावी, ज्यामुळे सुरुवातीच्या रोगांपासून संरक्षण होते.
३. पाणी व्यवस्थापन
मोकळे पाणी देण्याऐवजी ठिबक सिंचन किंवा तुषार सिंचन पद्धतीचा वापर करावा.
यामुळे पाण्याची बचत होते आणि खते थेट मुळांपर्यंत पोहचवणे सोपे जाते.
४. संतुलित खत व्यवस्थापन
नेहमी माती परीक्षण अहवालानुसारच नत्र (N), स्फुरद (P), आणि पालाश (K) या खतांची मात्रा द्यावी.
सेंद्रिय खतांचा (शेणखत, गांडूळखत, लिंबोळी पेंड) वापर वाढवावा ज्यामुळे जमिनीची सुपीकता टिकून राहते.
५. एकीकृत कीड व रोग नियंत्रण
पिकांवर कीड दिसताच रासायनिक फवारणी करण्याऐवजी पिवळे/निळे चिकट सापळे आणि कामगंध सापळे वापरावेत.
आवश्यकतेनुसारच योग्य कीटकनाशक किंवा बुरशीनाशकाची शिफारशीनुसार फवारणी करावी.
