'पांढरे सोने' पिकवा समृद्ध व्हा: कापूस लागवडीचे नियोजन व व्यवस्थापन
कापूस हे भारतातील आणि विशेषतः महाराष्ट्रातील अत्यंत महत्त्वाचे रोखीचे पीक आहे. याला 'पांढरे सोने' देखील म्हटले जाते.
हवामान आणि जमीन:
हवामान: उष्ण व दमट हवामान (२-३ महिने कडक ऊन आणि योग्य पाऊस) या पिकासाठी उत्तम असते.
जमीन: मध्यम ते भारी, काळी, खोल आणि पाणी साठवून ठेवणारी जमीन कापसासाठी सर्वात योग्य मानली जाते. पिकाच्या मुळांशी पाणी साचणार नाही अशा चांगल्या निचऱ्याची जमीन असावी.
सुधारित व बीटी वाण:
बीटी कापूस वाण: अजित-१५५, राशी, कावेरी, जग्गी, डॉ. ब्रँडचे विविध बीटी वाण आणि कोरडवाहूसाठी योग्य असलेले देशी सुधारित वाण.
लागवड आणि पेरणी:
पेरणीची वेळ: मान्सूनचा १०० ते १२५ मिमी पाऊस झाल्यानंतर (जूनचा दुसरा आठवडा ते जुलैचा पहिला आठवडा) पेरणी करावी.
पेरणीचे अंतर:
बागायती (जिरायती नाही): ४ × १.५ फूट किंवा ५ × १.५ फूट अंतर ठेवावे.
कोरडवाहू: ३ × १.५ फूट किंवा ४ × १ फूट अंतर ठेवावे.
बियाण्याचे प्रमाण: बीटी वाणासाठी प्रति एकरी ४५० ते ९०० ग्रॅम (१ ते २ पाकिटे) बियाणे लागते.
खत आणि पाणी व्यवस्थापन:
खत: पेरणीच्या वेळी प्रति एकरी नत्र, स्फुरद आणि पालाशची योग्य मात्रा (उदा. १०:२६:२६ किंवा डीएपी) द्यावी. पेरणीनंतर ३० आणि ६० दिवसांनी नत्राचे हप्ते (युरिया) द्यावेत.
पाणी: बागायती कापसाला बोंडे धरण्याच्या आणि बोंडे फुलण्याच्या काळात नियमित पाणी द्यावे. जमिनीच्या गरजेनुसार ८ ते १० दिवसांच्या अंतराने पाणी द्यावे.
आंतरमशागत व पीक संरक्षण:
तण नियंत्रण: सुरुवातीच्या ४०-५० दिवसांत पीक तणमुक्त ठेवण्यासाठी २-३ वेळा खुरपणी व कोळपणी करावी.
शेंडा खुडणे: झाडाची जास्त शाखीय वाढ रोखण्यासाठी ८० ते ९० दिवसांचे पीक झाल्यावर मुख्य शेंडा खुडावा.
कीड नियंत्रण: बोंड अळी, मावा, पांढरी माशी आणि तुडतुड्यांच्या नियंत्रणासाठी कामगंध सापळे वापरावेत व आवश्यकतेनुसार जैविक अथवा रासायनिक कीटकनाशकांची फवारणी करावी.
काढणी आणि उत्पादन:
बोंडे पूर्ण उमलल्यावर आणि कापूस चांगला वाळल्यावर वेचणी करावी.
कोरडवाहू: प्रति एकरी ८ ते १० क्विंटल.
बागायती/योग्य व्यवस्थापन: प्रति एकरी १२ ते १५ क्विंटल (किंवा त्याहून अधिक) उत्पादन मिळते.
Edited By- Dhanashri Naik
हवामान: उष्ण व दमट हवामान (२-३ महिने कडक ऊन आणि योग्य पाऊस) या पिकासाठी उत्तम असते.
जमीन: मध्यम ते भारी, काळी, खोल आणि पाणी साठवून ठेवणारी जमीन कापसासाठी सर्वात योग्य मानली जाते. पिकाच्या मुळांशी पाणी साचणार नाही अशा चांगल्या निचऱ्याची जमीन असावी.
सुधारित व बीटी वाण:
बीटी कापूस वाण: अजित-१५५, राशी, कावेरी, जग्गी, डॉ. ब्रँडचे विविध बीटी वाण आणि कोरडवाहूसाठी योग्य असलेले देशी सुधारित वाण.
पेरणीची वेळ: मान्सूनचा १०० ते १२५ मिमी पाऊस झाल्यानंतर (जूनचा दुसरा आठवडा ते जुलैचा पहिला आठवडा) पेरणी करावी.
पेरणीचे अंतर:
बागायती (जिरायती नाही): ४ × १.५ फूट किंवा ५ × १.५ फूट अंतर ठेवावे.
कोरडवाहू: ३ × १.५ फूट किंवा ४ × १ फूट अंतर ठेवावे.
बियाण्याचे प्रमाण: बीटी वाणासाठी प्रति एकरी ४५० ते ९०० ग्रॅम (१ ते २ पाकिटे) बियाणे लागते.
खत आणि पाणी व्यवस्थापन:
खत: पेरणीच्या वेळी प्रति एकरी नत्र, स्फुरद आणि पालाशची योग्य मात्रा (उदा. १०:२६:२६ किंवा डीएपी) द्यावी. पेरणीनंतर ३० आणि ६० दिवसांनी नत्राचे हप्ते (युरिया) द्यावेत.
आंतरमशागत व पीक संरक्षण:
तण नियंत्रण: सुरुवातीच्या ४०-५० दिवसांत पीक तणमुक्त ठेवण्यासाठी २-३ वेळा खुरपणी व कोळपणी करावी.
शेंडा खुडणे: झाडाची जास्त शाखीय वाढ रोखण्यासाठी ८० ते ९० दिवसांचे पीक झाल्यावर मुख्य शेंडा खुडावा.
काढणी आणि उत्पादन:
बोंडे पूर्ण उमलल्यावर आणि कापूस चांगला वाळल्यावर वेचणी करावी.
ALSO READ: शेवंतीची यशस्वी शेती: लागवड ते भरघोस उत्पादन
उत्पादन:कोरडवाहू: प्रति एकरी ८ ते १० क्विंटल.
बागायती/योग्य व्यवस्थापन: प्रति एकरी १२ ते १५ क्विंटल (किंवा त्याहून अधिक) उत्पादन मिळते.
