नगदी पिकांपासून फळबागांपर्यंत: जाणून घ्या महाराष्ट्रातील समृद्ध शेती आणि प्रमुख पिके!
महाराष्ट्रात हवामान, जमीन आणि पावसाच्या प्रमाणानुसार विविध प्रकारची पिके घेतली जातात. महाराष्ट्रातील प्रमुख पिकांचे वर्गीकरण आज आपण पाहणार आहोत.
बाजरी (Bajra): कमी पावसाच्या आणि हलक्या जमिनीच्या भागात (उदा. नाशिक, अहमदनगर, धुळे) बाजरीचे उत्पादन मोठ्या प्रमाणावर घेतले जाते.
भात / तांदूळ (Rice): जास्त पावसाच्या प्रदेशात, विशेषतः कोकण किनारपट्टी (रायगड, रत्नागिरी, सिंधुदुर्ग) आणि पूर्व विदर्भात (गोंदिया, भंडारा, गडचिरोली) भाताची लागवड केली जाते.
गहू (Wheat): हे प्रामुख्याने रब्बी हंगामातील पीक असून काळ्या रेगूर जमिनीत चांगले येते (उदा. नाशिक, नागपूर, अहमदनगर).
मका (Maize): अलिकडच्या काळात चारा, अन्न आणि इथेनॉल निर्मितीसाठी महाराष्ट्रात मक्याचे उत्पादन वेगाने वाढले आहे.
ऊस (Sugarcane): काळ्या सुपीक जमिनीत आणि पाण्याची सोय असलेल्या भागात ऊस मोठ्या प्रमाणात घेतला जातो (उदा. कोल्हापूर, सांगली, सातारा, अहमदनगर).
सूर्यफूल व करडई: मराठवाडा आणि सोलापूर भागात ही पिके प्रामुख्याने घेतली जातात.
भुईमूग (Groundnut): पश्चिम महाराष्ट्र आणि खानदेशात भुईमुगाचे पीक घेतले जाते.
हरभरा (Gram/Bengal Gram): रब्बी हंगामातील प्रमुख कडधान्य आहे.
मूग आणि उडीद: खरीप हंगामात आंतरपीक किंवा स्वतंत्र पीक म्हणून घेतले जाते.
आंबा (हापूस): कोकण प्रदेश (रत्नागिरी, सिंधुदुर्ग).
कांदा: नाशिक (लासलगाव), अहमदनगर, पुणे.
द्राक्षे: नाशिक, सांगली, सोलापूर.
डाळिंब: सोलापूर, सांगली, नाशिक, नगर.
केळी: जळगाव (केळीचे आगार).
संतरी: नागपूर आणि अमरावती (विदर्भ).
Edited By- Dhanashri Naik
१. तृणधान्ये (Cereals)
ज्वारी (Jowar): महाराष्ट्र हे भारतातील ज्वारीचे एक प्रमुख उत्पादक राज्य आहे. खरीप व रब्बी अशा दोन्ही हंगामांत हे पीक घेतले जाते (उदा. सोलापूर, अहमदनगर, पुणे).भात / तांदूळ (Rice): जास्त पावसाच्या प्रदेशात, विशेषतः कोकण किनारपट्टी (रायगड, रत्नागिरी, सिंधुदुर्ग) आणि पूर्व विदर्भात (गोंदिया, भंडारा, गडचिरोली) भाताची लागवड केली जाते.
गहू (Wheat): हे प्रामुख्याने रब्बी हंगामातील पीक असून काळ्या रेगूर जमिनीत चांगले येते (उदा. नाशिक, नागपूर, अहमदनगर).
२. नगदी पिके (Cash Crops)
कापूस (Cotton): 'पांढरे सोने' म्हणून ओळखले जाणारे कापूस हे महाराष्ट्रातील अत्यंत महत्त्वाचे नगदी पीक आहे. विदर्भ, मराठवाडा आणि खानदेशात (जळगाव, यवतमाळ, अकोला) याची मोठी लागवड होते.ऊस (Sugarcane): काळ्या सुपीक जमिनीत आणि पाण्याची सोय असलेल्या भागात ऊस मोठ्या प्रमाणात घेतला जातो (उदा. कोल्हापूर, सांगली, सातारा, अहमदनगर).
३. तेलबिया (Oilseeds)
सोयाबीन (Soybean): महाराष्ट्रातील प्रमुख तेलबिया पीक असून विदर्भ आणि मराठवाड्यात याची विक्रमी लागवड होते (उदा. लातूर, वाशीम, अमरावती).सूर्यफूल व करडई: मराठवाडा आणि सोलापूर भागात ही पिके प्रामुख्याने घेतली जातात.
भुईमूग (Groundnut): पश्चिम महाराष्ट्र आणि खानदेशात भुईमुगाचे पीक घेतले जाते.
४. कडधान्ये (Pulses)
तूर (Tur/Arhar): खरीप हंगामातील महत्त्वाचे कडधान्य असून मराठवाडा व विदर्भात (उदा. यवतमाळ, लातूर) मोठ्या प्रमाणात पिकवले जाते.हरभरा (Gram/Bengal Gram): रब्बी हंगामातील प्रमुख कडधान्य आहे.
मूग आणि उडीद: खरीप हंगामात आंतरपीक किंवा स्वतंत्र पीक म्हणून घेतले जाते.
५. फलोत्पादन व बागायती पिके (Horticulture)
महाराष्ट्र हा फलोत्पादनात देशात अग्रेसर आहे:आंबा (हापूस): कोकण प्रदेश (रत्नागिरी, सिंधुदुर्ग).
कांदा: नाशिक (लासलगाव), अहमदनगर, पुणे.
द्राक्षे: नाशिक, सांगली, सोलापूर.
डाळिंब: सोलापूर, सांगली, नाशिक, नगर.
केळी: जळगाव (केळीचे आगार).
संतरी: नागपूर आणि अमरावती (विदर्भ).
