उत्तराखंड मधील जागेश्वर धाम; देवदाराच्या जंगलात वसलेली २२४ प्राचीन शिव मंदिरे

Download

Published By: धनश्री नाईक

Updated: Thu, 6 Aug 2026 (19:15 IST)

India Tourism : जागेश्वर धाम हे उत्तराखंडमधील अल्मोडा जिल्ह्यात स्थित एक अतिशय प्राचीन आणि पवित्र शिव मंदिर परिसर आहे. याला "देवाची दरी" असेही म्हणतात. हे मंदिर अल्मोडा शहरापासून सुमारे 35-37 किमी अंतरावर, जटागंगा नदीच्या काठावर, घनदाट देवदार जंगलांमध्ये वसलेले आहे

उत्तराखंडमधील अल्मोडा येथे असलेल्या जागेश्वर धाममध्ये 224 प्राचीन शिव मंदिरे आहे. श्रावण महिन्यात जागेश्वर महादेवाचे दर्शन नक्की घ्या. तसेच देवत्व, आध्यात्मिक ऊर्जा आणि प्राचीन स्थापत्यकलेसाठी प्रसिद्ध असलेल्या या मंदिराचा स्कंद पुराणासह अनेक धार्मिक ग्रंथांमध्ये उल्लेख आहे. यावरून या ठिकाणाचे ऐतिहासिक आणि धार्मिक महत्त्व लक्षात येते. पवित्र श्रावण महिन्यात देवभूमी उत्तराखंड येथे पोहोचल्यावर श्री जागेश्वर महादेवाच्या दर्शनाचा पुण्य लाभ मिळतो

जागेश्वर धाममध्ये एकाच ठिकाणी 224 मंदिरे

अल्मोडापासून 35 किलोमीटर अंतरावर असलेल्या जागेश्वर धामची प्राचीन मंदिरे शतकानुशतके नैसर्गिक सौंदर्याने भरलेल्या या भागाला आध्यात्मिक चैतन्य देत आहे. येथे सुमारे 250 मंदिरे असून त्यापैकी 224 छोटी-मोठी मंदिरे एकाच ठिकाणी आहे. लाकूड आणि सिमेंटच्या ऐवजी मोठमोठ्या दगडी ठोकळ्यांनी मंदिरे बांधण्यात आली आहे. 

आठव्या शतकातील मृत्युंजय मंदिर

येथील सर्वात जुने मंदिर 8 व्या शतकातील मृत्युंजय मंदिर आहे. यानंतर जागेश्वर, नवदुर्गा, कालिका, प्युष्टीदेवी, बालेश्वर आणि काही छोटी मंदिरे बांधली गेली. हे सर्व सुरुवातीच्या कात्युरी राजांनी बांधले होते. कात्युरी राजांनी ११व्या ते १४व्या शतकात सूर्य, नवग्रह आणि नीलकंठेश्वराची मंदिरे बांधली. पाच लहान मंदिरांचे श्रेय गरुड ज्ञानचंद यांच्या कारकिर्दीला दिले जाते, ज्यांनी 1374 ते 1419 पर्यंत सिंहासनावर राज्य केले.

पुराणानुसार येथे भगवान शिव आणि सप्तऋषींनी तपश्चर्या केली होती. भगवान शिवाला समर्पित. अनेक मान्यतेनुसार ते नागेश ज्योतिर्लिंगाशी संबंधित आहे (12 ज्योतिर्लिंगांपैकी एक, कधीकधी 8 वे मानले जाते). स्कंद पुराण आणि शिवपुराणात “नागेशन दारुकवणे” असा उल्लेख आढळतो.हे भगवान शंकराचे प्राचीन तपस्थान मानले जाते. आदि शंकराचार्यांशी संबंधित कथाही आहे. मंदिरे प्रामुख्याने कात्युरीआणि चांद घराण्याच्या राजांनी नूतनीकरण केली.  

प्रमुख मंदिरे: जागेश्वर महादेव, महामृत्युंजय, दंडेश्वर, नवदुर्गा, सूर्य, नवग्रह, नीलकंठेश्वर, कुबेर, लकुलिश इ. येथे रुद्राभिषेक, महामृत्युंजय जप, पार्थिव पूजा आणि कालसर्प दोषाचे निवारण इत्यादी विधी विशेष फलदायी मानले जातात. सावन महिन्यात आणि महाशिवरात्रीमध्ये भाविकांची मोठी गर्दी असते.

सर्वोत्तम वेळ: एप्रिल-जून आणि सप्टेंबर-नोव्हेंबर. सावन आणि शिवरात्रीला विशेष महत्त्व.

जागेश्वर धाम हे शांत, हिरवेगार आणि आध्यात्मिक वातावरण असलेले ठिकाण आहे. आजूबाजूचे देवदार जंगल आणि जटागंगा ओढे याला आणखीनच आकर्षक बनवतात. प्रवास करण्यापूर्वी हवामान आणि स्थानिक व्यवस्था तपासा.  

अस्वीकरण (Disclaimer) : या लेखात दिलेली माहिती आणि उपाय सामान्य माहितीवर आधारित आहे.या माहितीची पूर्णता, विश्वासार्हता आणि अचूकता याबाबत वेबदुनिया कोणतीही हमी देत ​​नाही. अधिक माहितीसाठी संबंधित तज्ज्ञांचा सल्ला घ्यावा.

Edited By- Dhanashri Naik