Mukhagni by daughter : मुली अंत्यसंस्कार करू शकतात का? जाणून घ्या शास्त्र आणि परंपरा काय सांगते

Publish: Fri, 30 Jan 2026 (12:36 IST) Updated: Fri, 30 Jan 2026 (13:25 IST)

Photo -Gemini Image

Mukhagni by daughter: अंत्यसंस्कार हे एखाद्या व्यक्तीच्या जीवनचक्रातील शेवटचे संस्कार मानले जातात. मुलगा आपल्या वडिलांना किंवा आईला मुखाग्नी देऊन त्यांना पुढच्या प्रवासाकडे पाठवतात. मात्र आजच्या आधुनिक काळात आणि बदलत्या सामाजिक दृष्टिकोनानुसार मुलगा नसल्यास मुली अंत्यसंस्कार करू शकतात.

हिंदू धर्मात पुत्राला प्राधान्य असले तरी, मुलगा नसेल किंवा मुलीने इच्छा व्यक्त केल्यास ती मुखाग्नी देऊ शकते. हे पितृप्रेमाचे व समानतेचे प्रतीक मानले जाते, ज्यामुळे जुन्या रूढी मोडीत निघत आहेत. 

गरुड पुराणासह अनेक धर्मग्रंथांमध्ये असे नमूद केले आहे की, जर एखाद्या व्यक्तीला मुलगा नसेल, तर त्यांची मुलगी, पत्नी किंवा घरातील इतर स्त्री अंत्यसंस्कार करू शकते.

परंपरेनुसार, 'पुत्र' (मुलगा) या शब्दाचा अर्थ 'पुम' नावाच्या नरकातून वाचवणारा असा घेतला जातो, त्यामुळे मुलाने अंत्यसंस्कार करण्याला प्राधान्य दिले जात असे. परंतु, मुलगा नसल्यास मुलीला हा अधिकार धर्मशास्त्राने नाकारलेला नाही.

बदलती सामाजिक परिस्थिती

पूर्वीच्या काळी स्त्रियांना स्मशानात जाण्यास मनाई होती, त्यामागे काही सामाजिक आणि भावनिक कारणे होती (उदा. स्त्रियांचे मन कोमल असते, स्मशानातील दृश्य त्यांना सहन होणार नाही, इत्यादी). मात्र, आता परिस्थिती बदलली आहे:

आजकाल अनेक जोडप्यांना एकच मुलगी असते. अशा वेळी आई-वडिलांच्या अंत्यसंस्काराचा अधिकार आणि कर्तव्य मुलीनेच पार पाडणे स्वाभाविक आहे.

मुलींनी मुखाग्नी दिल्याची अनेक उदाहरणे आता समाजात पाहायला मिळतात आणि समाजही या बदलाचा स्वीकार करत आहे.

कायदेशीर आणि समानतेचा दृष्टिकोन

भारतीय कायद्यानुसार (उदा. हिंदू वारसा हक्क कायदा) मुलगा आणि मुलगी यांना समान अधिकार आहेत. त्यामुळे वडिलांच्या किंवा आईच्या संपत्तीवर जसा मुलीचा हक्क असतो, तसाच त्यांच्या अंतिम संस्कारासारख्या महत्त्वाच्या विधींवरही तिचा समान हक्क आणि कर्तव्य मानले जाते.

थोडक्यात: मुली अंत्यसंस्कार करू शकतात आणि त्यात कोणताही अधर्म नाही. हा निर्णय पूर्णपणे त्या कुटुंबाच्या आणि मुलीच्या इच्छेवर अवलंबून असतो. आजच्या काळात, "मुलगाच हवा" हा अट्टहास सोडून देऊन, मुली प्रेमाने आणि जबाबदारीने हे कर्तव्य पार पाडत आहेत. आज मुलाप्रमाणेच मुली देखील आई वडिलांसाठी त्यांच्या मृत्यू नंतर देखील आपले कर्तव्य मुखाग्नी देऊन बजावत आहे. 

अस्वीकरण (Disclaimer) : या लेखात दिलेली माहिती आणि उपाय सामान्य माहितीवर आधारित आहे. या माहितीची पूर्णता, विश्वासार्हता आणि अचूकता याबाबत वेबदुनिया कोणतीही हमी देत ​​नाही. अधिक माहितीसाठी संबंधित तज्ज्ञांचा सल्ला घ्यावा.
Edited By - Priya Dixit