गंगा दशहरा हा केवळ एक सण नाही; तो श्रद्धा, निसर्ग आणि आत्मशुद्धीचा एक संगम आहे. अशी श्रद्धा आहे की, याच दिवशी माता गंगा स्वर्गातून पृथ्वीवर अवतरली आणि अशा प्रकारे तिने मानवी जीवनासाठी पवित्रता व मुक्तीचा मार्ग प्रशस्त केला. २०२६ या वर्षी, हा पवित्र सण २५ मे रोजी साजरा केला जाईल. या दिवशी गंगेत पवित्र स्नान करणे, दानधर्म करणे आणि प्रार्थना करणे यामुळे व्यक्तीची दहा वेगवेगळ्या प्रकारच्या पापांपासून मुक्ती होते, असे मानले जाते. तथापि हा सण केवळ धार्मिक विधींपुरता मर्यादित नाही; तर तो गंगा नदी आणि पर्यावरणाच्या संवर्धनाबाबत एक महत्त्वाचा संदेशही देतो.
आता प्रश्न असा निर्माण होतो की: याला विशेषतः 'दशहरा' असेच का म्हटले जाते? आणि या वर्षी पूजेसाठी सर्वात शुभ मुहूर्त कोणते आहेत? चला तर मग या बद्दल जाणून घेऊया-
गंगा दशहरा २०२६ तारीख आणि शुभ मुहूर्त
हा सण ज्येष्ठ महिन्यातील शुक्ल पक्षाच्या दशमी तिथीला साजरा केला जातो.
दशमी तिथीचा प्रारंभ: २४ मे २०२६, सायंकाळी ४:३० वाजता
दशमी तिथीची समाप्ती: २५ मे २०२६, सायंकाळी ५:१० वाजता
शास्त्रानुसार, उदय तिथीला विशेष महत्त्व असते; त्यामुळे, २५ मे हा पवित्र स्नान, दानधर्म आणि पूजा-अर्चा करण्यासाठी मुख्य दिवस असेल.
या वर्षीचा एक विशेष शुभ योग म्हणजे हस्त नक्षत्र आणि व्यतिपात योग यांचा संयोग; ज्यामुळे हा दिवस आध्यात्मिक कार्यांसाठी अत्यंत फलदायी ठरतो.
१० पापांपासून मुक्तीचा मार्ग
दशहरा या शब्दाचा शब्दशः अर्थ 'दहा दोषांचे (पापांचे) हरण करणारा' असा होतो. अशी श्रद्धा आहे की, या दिवशी गंगेमध्ये पवित्र स्नान केल्याने व्यक्तीचे दहा प्रकारचे पाप पूर्णपणे धुवून जातात—विशेषतः तीन शारीरिक पाप, चार वाचिक (वाणीशी संबंधित) पाप आणि तीन मानसिक पाप.
शारीरिक पाप: चोरी, हिंसा आणि इतरांकडे कुदृष्टीने पाहणे.
वाचिक पाप: कठोर शब्द, असत्य (खोटे बोलणे), निंदा-नालस्ती आणि निरर्थक बडबड.
मानसिक पाप: द्वेषपूर्ण विचार, लोभ आणि नास्तिकता (ईश्वराचे अस्तित्व न मानणे).
पूजा कशी करावी आणि दानधर्म का आवश्यक आहे?
जर तुम्हाला गंगेच्या तीरावर जाणे शक्य नसेल, तर घरी स्नान करताना तुमच्या अंघोळीच्या पाण्यात थोडेसे पवित्र गंगाजल मिसळा आणि 'ॐ नमो भगवते ऐं ह्रीं श्रीं हिलि हिलि मिलि मिलि गंगे मां पावय पावय स्वाहा।' या मंत्राचा जप करा.
या दिवशी '१०' या अंकाला विशेष महत्त्व असते. १० ब्राह्मणांना दान देण्याचा किंवा गरजू लोकांमध्ये १० वेगवेगळ्या प्रकारच्या वस्तूंचे (जसे की फळे, सत्तू—भाजलेल्या हरभऱ्याचे पीठ, मातीची भांडी, हातपंखे किंवा धान्य) वाटप करण्याचा प्रयत्न करा.
भक्ती आणि कृतीचा संगम: गंगेचे रक्षण करण्याची जबाबदारी
आज गंगेला केवळ श्रद्धेचीच नव्हे, तर संरक्षणाचीही नितांत गरज आहे.
गंगेचे खोरे भारतातील चाळीस टक्के लोकसंख्येला पिण्याच्या पाण्याचा अत्यावश्यक पुरवठा करते.
सध्या गंगेसमोर प्रदूषण, हिमनगांचे वितळणे आणि 'गंगा डॉल्फिन'सारख्या दुर्मिळ व नामशेष होण्याच्या मार्गावर असलेल्या प्रजातींना असलेला धोका, अशी अनेक आव्हाने उभी आहेत.
या 'गंगा दशहरा'च्या दिवशी, केवळ पवित्र स्नानच करू नका; तर एक दृढ संकल्पही करा: नदीमध्ये प्लास्टिक किंवा कचरा कधीही न टाकण्याचा निश्चय करा. खऱ्या अर्थाने हीच गंगेची खरी पूजा होय. 'नमामि गंगे' मोहिमेला मदतीचा हात द्या, जेणेकरून आपल्या भावी पिढ्यांनाही गंगेच्या आशीर्वादाचा लाभ घेता येईल.
'गंगा दशहरा' हा श्रद्धा आणि निसर्ग यांच्या सुसंवादी मिलनाचा उत्सव आहे. हा दिवस आपल्याला याची आठवण करून देतो की, राजा भगीरथाच्या अढळ निश्चयामुळे अशक्य वाटणारी गोष्टही शक्य झाली होती. त्याच भावनेने प्रेरित होऊन, तुमच्याकडून केला गेलेला एक छोटासा प्रयत्नही गंगेची पवित्रता पुन्हा एकदा पुनर्संचयित करू शकतो.
