गंगा सप्तमी (वैशाख शुक्ल सप्तमी) हा पवित्र दिवस गंगा नदीचे पृथ्वीवर पुनरागमन किंवा प्रकट दिन म्हणून साजरा केला जातो. पौराणिक कथेनुसार, या दिवशी गंगा नदी ऋषी जाह्नू यांच्या जटांमधून बाहेर पडून पुन्हा प्रवाही झाली होती, म्हणून याला 'जाह्नवी सप्तमी' असेही म्हणतात. हा सण पापांचे क्षालन, आध्यात्मिक शुद्धता आणि पूर्वजांना मुक्ती मिळवून देणारा मानला जातो.
गंगा सप्तमी हा सण हिंदू धर्मात अत्यंत पवित्र मानला जातो. पौराणिक कथांनुसार, भागीरथाच्या तपश्चर्येनंतर स्वर्गलोकातून पृथ्वीवर आलेली गंगा, जेव्हा ऋषी जाह्नूंनी गिळंकृत केली होती, ती या दिवशी पुन्हा मुक्त होऊन प्रवाही झाली.
२०२६ मधील गंगा सप्तमीबद्दलची सविस्तर माहिती खालीलप्रमाणे आहे:
गंगा सप्तमी २०२६: तारीख आणि वेळ
तारीख: गुरुवार, २३ एप्रिल २०२६
सप्तमी तिथी प्रारंभ: २२ एप्रिल २०२६, रात्री १०:४९ वाजता.
सप्तमी तिथी समाप्त: २३ एप्रिल २०२६, रात्री ०८:४९ वाजता.
उदय तिथीनुसार, गंगा सप्तमीचा उत्सव २३ एप्रिल रोजी साजरा केला जाईल.
गंगा सप्तमी शुभ मुहूर्त
स्नान मुहूर्त (पहाटे): सकाळी ०५:४८ ते सकाळी ०७:२६ पर्यंत.
गंगा पूजन (मध्यान्ह मुहूर्त): सकाळी ११:०१ ते दुपारी ०१:३८ पर्यंत.
गंगा सप्तमीचे महत्त्व
पापनाशिनी: असे मानले जाते की या दिवशी गंगेत स्नान केल्याने मनुष्याचे सर्व पाप धुतले जातात आणि त्याला मानसिक शांती मिळते.
मोक्ष प्राप्ती: राजा भगीरथाने आपल्या पूर्वजांच्या उद्धारासाठी गंगेला पृथ्वीवर आणले होते. त्यामुळे पितृदोषापासून मुक्ती मिळवण्यासाठी या दिवशी गंगेचे पूजन करणे अत्यंत फलदायी मानले जाते.
पुनर्जन्म: पौराणिक कथेनुसार, जेंव्हा गंगा नदी जह्नु ऋषींच्या आश्रमातून वाहत असताना त्यांच्या पूजेत व्यत्यय आला, तेंव्हा संतापलेल्या ऋषींनी गंगेला पिऊन टाकले. त्यानंतर देवांच्या विनंतीवरून त्यांनी सप्तमीच्या दिवशी गंगेला आपल्या कानातून पुन्हा मुक्त केले, म्हणून या दिवसाला गंगेचा 'पुनर्जन्म' मानले जाते.
गंगा सप्तमी या दिवशी काय करावे?
शक्य असल्यास पवित्र गंगा नदीत स्नान करावे. शक्य नसल्यास घरीच अंघोळीच्या पाण्यात थोडे गंगाजल टाकून स्नान करावे.
गरीब आणि गरजू लोकांना दान-धर्म करणे या दिवशी खूप शुभ मानले जाते.
