Karwa Chauth 2026 करवा चौथ: अखंड सौभाग्याचा सण; जाणून घ्या पूजा पद्धत, महत्त्व आणि पौराणिक कथा
२०२६ मध्ये, करवा चौथचा शुभ सण गुरुवार, २९ ऑक्टोबर रोजी साजरा केला जाईल. आश्विन महिन्यातील कृष्ण पक्षाची चतुर्थी तिथी २९ ऑक्टोबर रोजी पहाटे १:०६ वाजता सुरू होईल आणि त्याच दिवशी रात्री १०:०९ वाजता समाप्त होईल. सायंकाळच्या पूजेसाठी शुभ मुहूर्त संध्याकाळी ५:३८ ते ६:५६ पर्यंत आहे आणि चंद्रोदयाची वेळ रात्री ८:१७ च्या सुमारास असेल.
शुभ मुहूर्त
उपवासाची तारीख: गुरुवार, २९ ऑक्टोबर, २०२६
चतुर्थी तिथीची सुरुवात: २९ ऑक्टोबर, २०२६ रोजी पहाटे १:०६ वाजता
चतुर्थी तिथीची समाप्ती: २९ ऑक्टोबर, २०२६ रोजी रात्री १०:०९ वाजता
पूजेसाठी शुभ वेळ: संध्याकाळी ५:३८ ते ६:५६ पर्यंत
चंद्रोदयाची वेळ: रात्री ८:१७ (ठिकाणानुसार ५-१० मिनिटांचा फरक असू शकतो)
भारतीय संस्कृतीत पती-पत्नीच्या पवित्र नात्याला समर्पित अनेक सण-उत्सव साजरे केले जातात. त्यापैकीच एक अत्यंत महत्त्वाचा आणि भावूक सण म्हणजे 'करवा चौथ'. हिंदू पंचांगानुसार, आश्विन महिन्यातील कृष्ण पक्षातील चतुर्थी तिथीला हा सण साजरा केला जातो. प्रामुख्याने उत्तर आणि मध्य भारतात मोठ्या उत्साहाने साजरा केला जाणारा हा उत्सव आता देशभरात लोकप्रिय झाला आहे.
करवा चौथ हा प्रामुख्याने उत्तर आणि पश्चिम भारतात विवाहित स्त्रियांद्वारे साजरा केला जाणारा एक अत्यंत महत्त्वाचा हिंदू सण आहे. या दिवशी सुवासिनी महिला आपल्या पतीच्या दीर्घायुष्यासाठी, आरोग्यासाठी आणि सुखी संसारासाठी दिवसभर निर्जला (पाणी न पिता) उपवास करतात.
करवा चौथचा अर्थ आणि महत्त्व
'करवा' म्हणजे मातीचे लहान भांडे आणि 'चौथ' म्हणजे चतुर्थी तिथी. या दिवशी सुवासिनी स्त्रिया आपल्या पतीच्या उदंड आयुष्यासाठी, चांगल्या आरोग्यासाठी आणि सुखी वैवाहिक जीवनासाठी दिवसभर निर्जला उपवास ठेवतात. रात्री चंद्राचे दर्शन घेऊन आणि पतीच्या हाताने पाणी पिऊन हा उपवास सोडला जातो. हा सण केवळ उपवासापुरता मर्यादित नसून तो पती-पत्नीमधील प्रेम, त्याग, विश्वास आणि समर्पणाचे प्रतीक मानला जातो.
पूजेची पद्धत आणि परंपरा
१. सरगी :
करवा चौथच्या दिवशी सकाळी सूर्योदयापूर्वी सासरे किंवा सासू आपल्या सुनांना 'सरगी' देतात. यामध्ये फळे, मिठाई, सुकामेवा आणि सात्विक अन्नाचा समावेश असतो. उपवास सुरू करण्यापूर्वी स्त्रिया ही सरगी ग्रहण करतात.
२. सोळा श्रृंगार :
या दिवशी महिला नवीन वस्त्रे (विशेषतः लाल किंवा गुलाबी रंगाची साडी/लेहंगा) परिधान करतात आणि हातांवर सुंदर मेहंदी काढतात. सोळा शृंगार करून तयार होणे हे सौभाग्याचे प्रतीक मानले जाते.
३. संध्याकाळची पूजा:
संध्याकाळी सर्व महिला एकत्र येऊन करवा चौथची कथा ऐकतात. पूजेच्या ताटात मातीचा करवा, दिवा, अक्षता, कुंकू, मिठाई आणि पाण्याचा तांब्या ठेवला जातो. करवा मातेची आणि शिव-पार्वतीची पूजा करून पतीच्या लांब आयुष्यासाठी प्रार्थना केली जाते.
४. चंद्रदर्शन आणि पारण (उपवास सोडणे) :
रात्री चंद्र उगवल्यानंतर महिला चाळणीतून प्रथम चंद्राचे दर्शन घेतात आणि त्याला अर्घ्य अर्पण करतात. त्यानंतर त्याच चाळणीतून पतीचा चेहरा पाहिला जातो. पती आपल्या पत्नीला पाण्याने आणि मिठाईने उपवास सोडवतो.
करवा चौथची पौराणिक कथा
या सणामागे अनेक पौराणिक कथा प्रसिद्ध आहेत. त्यापैकी सर्वात लोकप्रिय कथा 'वीरवती'ची आहे. वीरवती नावाची एक पतिव्रता स्त्री होती. लग्नानंतरच्या पहिल्या करवा चौथला तिने निर्जला उपवास धरला. भूकेमुळे तिची प्रकृती खालावलेली पाहून तिच्या भावांनी जंगलात झाडामागे बनावट चंद्र (दिवा) दाखवून तिचा उपवास सोडवला. त्यामुळे तिच्या पतीचा मृत्यू झाला. वीरवतीला जेव्हा आपली चूक समजली, तेव्हा तिने वर्षभर करवा मातेची आराधना केली आणि पुनश्च पूर्ण निष्ठेने करवा चौथचा उपवास केला. तिच्या या भक्तीवर प्रसन्न होऊन करवा मातेने आणि देवी पार्वतीने तिच्या पतीला पुन्हा जिवंत केले. तेव्हापासून हा उपवास करण्याची परंपरा सुरू झाली.
आधुनिक काळातील करवा चौथ
बदलत्या काळानुसार करवा चौथ साजरे करण्याचे स्वरूपही थोडे बदलले आहे. आता केवळ स्त्रियाच नाही, तर अनेक पतीसुद्धा आपल्या पत्नीच्या प्रेमाखातर आणि तिला पाठिंबा देण्यासाठी स्वतः उपवास ठेवतात. त्यामुळे हा सण आता अधिक समसमान आणि प्रेमळ नात्याचा संदेश देणारा ठरत आहे.
करवा चौथ हा केवळ धार्मिक विधी नसून भारतीय संस्कृतीतील कौटुंबिक मूल्यांची आणि दांपत्य प्रेमाची एक सुंदर अनुभूती आहे. चंद्राच्या शितल प्रकाशात पती-पत्नीमधील विश्वासाचा धागा अधिक घट्ट करणारा हा सण सौभाग्याचा आणि आनंदाचा संदेश देतो.
