फक्त महिलांचीच ओटी का भरली जाते? ओटी भरण्याची योग्य पद्धत काय आणि महत्तव जाणून घ्या
'ओटी भरणे' हा एक अत्यंत महत्त्वाचा, पवित्र आणि पारंपरिक धार्मिक विधी आहे. विशेषतः नवरात्र, सण-उत्सव, लग्नकार्य, किंवा शुभप्रसंगी देवीची किंवा सुवासिनी स्त्रीची ओटी भरली जाते.
१. ओटी का भरतात? (ओटी भरण्यामागचे महत्त्व)
घरी आलेल्या स्त्रीला (किंवा साक्षात देवीला) अन्नपूर्णा व लक्ष्मीचे रूप मानले जाते. तिचे स्वागत करून तिला सन्मान देणे हा यामागचा मुख्य उद्देश असतो.
ओटीमध्ये वापरल्या जाणाऱ्या वस्तू (तांदूळ, हळद-कुंकू, नारळ) हे समृद्धीचे प्रतीक मानले जातात. कुटुंबामध्ये सुख, शांती आणि अखंड सौभाग्य (पतीचे आयुष्य व आरोग्य) राहावे यासाठी देवीची/स्त्रीची ओटी भरली जाते.
देवीने किंवा घरातील स्त्रीने कुटुंबासाठी केलेल्या संरक्षणाबद्दल आणि पोषणाबद्दल कृतज्ञता व्यक्त करण्याची ही पद्धत आहे.
२. ओटी भरण्यासाठी लागणारे साहित्य
साडी किंवा खण
श्रीफळ (नारळ)
हळद आणि कुंकू
अक्षता (पांढरे/पिवळे तांदूळ)
सुपारी आणि विड्याची पाने (तांबुल पत्र)
फुले किंवा गजरा
काही ठिकाणी दक्षिणा (नाणे किंवा नोट) आणि हिरव्या बांगड्या
ओटी भरण्याची योग्य पद्धत
आसन देणे: ज्या स्त्रीची ओटी भरायची आहे तिला सन्मानाने पाटावर किंवा आसनावर बसवावे. (देवीची ओटी भरताना देवीच्या मूर्तीसमोर किंवा फोटोसमोर उभे राहावे/बसावे).
हळद-कुंकू लावणे: प्रथम स्त्रीच्या (किंवा देवीच्या) कपाळावर हळद-कुंकू लावावे आणि पायावर/हातावर थोडे पाणी शिंपडून पाया पडून आशीर्वाद घ्यावेत.
वस्त्र आणि नारळ ठेवणे: साडी किंवा खण घडी घालून हातात घ्यावा.
त्या वस्त्रावर नारळ ठेवावा. नारळाची शेंडी ही नेहमी समोरच्या व्यक्तीच्या (किंवा देवीच्या) दिशेने असली पाहिजे.
धान्य आणि बाकी साहित्य घालणे: नारळाच्या बाजूला मूठभर तांदूळ किंवा गहू घालावेत.
त्यावर दोन विड्याची पाने, एक सुपारी, हळद-कुंकू, गजरा, आणि नाणे ठेवावे.
ओटी अर्पण करणे: हे सर्व साहित्य दोन्ही हातांनी उचलून अत्यंत नम्रतेने समोरच्या स्त्रीच्या (किंवा देवीच्या) पदरात/मटीत टाकावे.
ओटी भरताना ती स्वीकारणारी स्त्री आपल्या पदराचा शेवटाचा भाग दोन्ही हातांनी पुढे करते, त्यात ही ओटी घातली जाते.
नमस्कार व आशीर्वाद: ओटी भरल्यानंतर स्त्रीच्या पाया पडून आशीर्वाद घ्यावेत. ज्या स्त्रीची ओटी भरली आहे, तिलाही हळद-कुंकू, तांदूळ (अक्षता) लावून सन्मानित करावे.
इतर साहित्य: अनेक महिला ओटीत पंचखाद्य / पाच फळे म्हणून हळकुंड, सुपारी, बदाम, खारकं, लवंग यांचा देखील समावेश करतात.
काही महत्त्वाच्या गोष्टी (टीप):
तांदूळ अखंड असावेत: ओटीत वापरले जाणारे तांदूळ मोडलेले (कणी) नसावेत, ते अखंड असावेत.
नारळाची दिशा: नारळाची शेंडी समोरच्या व्यक्तीकडे किंवा देवीकडे असावी, स्वतःच्या दिशेने असू नये.
स्वीकारलेली ओटी: घरात आलेल्या स्त्रीची ओटी भरल्यानंतर तिने ती घरी नेऊन त्यातले तांदूळ स्वतःच्या घरातील तांदळात/अन्नात मिसळावेत, ज्यामुळे अन्नाची समृद्धी राहते असे मानले जाते.
फक्त महिलांचीच ओटी का भरली जाते ?
भारतीय संस्कृतीमध्ये ओटी भरणे हा स्त्रियांच्या सृजनशक्तीचा, मातृत्वाचा आणि आदराचा सन्मान करणारा एक महत्त्वाचा विधी आहे. फक्त महिलांचीच ओटी का भरली जाते, त्यामागची प्रमुख कारणे खालीलप्रमाणे आहेत:
सृजनशक्तीचे प्रतीक: 'ओटी' हा शब्द बेंबीच्या खालच्या पोटाच्या भागाशी (गर्भ असलेल्या स्थानाशी) जोडलेला आहे. स्त्री ही नवीन जीवाला जन्म देणारी, म्हणजेच सृजनाची मूळ शक्ती मानली जाते. तिच्या या मातृत्वाच्या आणि निर्मितीक्षमतेच्या क्षमतेचा गौरव करण्यासाठी ओटी भरली जाते.
वंशवृद्धी आणि समृद्धीचा आशीर्वाद: ओटी भरताना त्यात तांदूळ, नारळ, हळदी-कुंकू, सुपारी आणि फळे ( प्रामुख्याने केळी) घातली जातात. हे सर्व घटक सुबत्ता, समृद्धी, शाश्वत जीवन आणि कुटुंबाच्या वंशाच्या प्रसाराचे प्रतीक मानले जातात.
स्त्री शक्तीचा (देवीचा) आदर: हिंदू धर्मात स्त्रियांना देवीचे रूप मानले जाते. स्त्री ही कुटुंबाची ऊर्जा आणि कणा असते. तिच्या सन्मानासाठी आणि तिला दीर्घायुष्य, सौभाग्य लाभावे म्हणून हा विधी केला जातो.
सौभाग्य आणि अखंड परंपरेची प्रार्थना: विवाहित स्त्रीला (सुवासिनीला) तिच्या पतीच्या दीर्घायुष्यासाठी आणि घरातील सुख-शांतीसाठी आशीर्वाद दिले जातात. हळद-कुंकू, खण, साडी आणि नारळ या वस्तू सौभाग्याची चिन्हे मानल्या जातात. पुरुषांपेक्षा स्त्रियांना या सौभाग्याचे वाहक मानल्यामुळे हा विधी केवळ स्त्रियांसाठीच निर्दिष्ट केला गेला आहे.
पारंपरिक आणि आध्यात्मिक दृष्टीकोन: शुभ प्रसंगी (जसे की डोहाळे जेवण, लग्न, किंवा धार्मिक कार्य) स्त्रीला मानपान देऊन तिच्याप्रती कृतज्ञता व्यक्त करण्यासाठी ओटी भरण्याची परंपरा चालत आली आहे.
पुरुष हा कुटुंबाचा आधार मानला गेला असला तरी स्त्री ही कुटुंबाचा वंश वाढवणारी, सृजनाची आणि अन्न- समृद्धीची निर्माती मानली जाते. तिच्यातील या नैसर्गिक आणि आध्यात्मिक शक्तीचा आदर करण्यासाठीच ओटी भरण्याची परंपरा ही केवळ महिलांसाठीच आहे.
