आज श्री ताप्ती जयंती, महत्व आणि पौराणिक कथा जाणून घ्या
हिंदू पंचांगानुसार, दरवर्षी आषाढ महिन्याच्या शुक्ल पक्षाच्या सप्तमी तिथीला माता ताप्ती जयंती (ताप्ती जन्मोत्सव) मोठ्या उत्साहात साजरी केली जाते. सूर्याची कन्या असलेली माता ताप्ती ही देशातील प्रमुख आणि पवित्र नद्यांपैकी एक असून, तिला विशेषतः मध्य प्रदेश, महाराष्ट्र आणि गुजरातमध्ये प्रचंड धार्मिक आणि आध्यात्मिक महत्त्व आहे. २०२६ मधील माता ताप्ती जयंतीची तारीख, पूजेची वेळ आणि महत्त्व याबद्दल सविस्तर माहिती खाली दिली आहे.
श्री ताप्ती जयंती २०२६ तारीख आणि मुहूर्त
२०२६ मध्ये, आषाढ शुक्ल सप्तमी तिथी सोमवार, २० जुलै, २०२६ रोजी आहे. उदय नक्षत्राप्रमाणे, ताप्ती जयंती याच दिवशी साजरी केली जाईल.
सप्तमी तिथी सुरू होण्याची वेळ: २० जुलै, २०२६, पहाटे ३:३० वाजता.
सप्तमी तिथी समाप्त: २१ जुलै, २०२६, पहाटे ४:०३ वाजता.
पूजेसाठी सर्वोत्तम वेळ: सूर्योदयापासून दुपारपर्यंत (आज सोमवार असल्याने, शिव परिवारासोबत माता ताप्तीची पूजा केल्यास विशेष फळ मिळेल).
अभिजीत मुहूर्त: दुपारी १२:१९ ते रात्री १:११.
गोधुली मुहूर्त: सायंकाळी ७:१७ ते ७:३९.
माता ताप्तीचे पौराणिक महत्त्व (जन्मकथा)
धार्मिक ग्रंथांनुसार (विशेषतः स्कंद पुराण आणि महाभारत), ताप्ती ही भगवान सूर्याची कन्या आणि शनिदेवाची सख्खी बहीण मानली जाते.
जन्मकथा: सूर्यदेवाची उष्णता इतकी तीव्र होती की पृथ्वी आणि आकाश ती सहन करू शकत नव्हते. खुद्द सूर्यदेवालाही आपली उष्णता नियंत्रित करणे कठीण जात होते. मग, आपल्या शरीरातील तीव्र उष्णता थंड करण्यासाठी, तिने ती पृथ्वीवर पाण्याच्या प्रवाहाच्या रूपात वाहू दिली. सूर्याच्या उष्णतेतूनच तिचा जन्म झाल्यामुळे, तिचे नाव 'ताप्ती' किंवा 'तापी' ठेवण्यात आले. सूर्याची कन्या आणि शनीची बहीण असल्यामुळे, तिला अत्यंत शुभ नदी आणि पापांचा नाश करणारी मानले जाते.
ताप्ती जयंतीच्या पूजेचे महत्त्व
शनि दोष आणि सूर्य दोषांपासून मुक्ती: ताप्ती ही शनिदेवाची बहीण आणि सूर्यदेवाची कन्या असल्यामुळे, ताप्ती जयंतीला तिच्या पाण्यात स्नान केल्याने किंवा तिची पूजा केल्याने शनि दोष (साडेसाती, ढैय्या) आणि सूर्यामुळे कुंडलीत निर्माण झालेले दोष कमी होण्यास मदत होते.
पापांपासून मुक्ती: मान्यतेनुसार, गंगा नदीत स्नान केल्याने, नर्मदा नदीचे केवळ दर्शन घेतल्याने आणि ताप्ती नदीचे नाव घेतल्याने व्यक्ती अनेक जन्मांच्या पापांपासून मुक्त होते.
गोहत्या सारख्या गंभीर पापांपासून मुक्ती: पौराणिक कथेनुसार, माता तापीच्या पवित्र पाण्यात स्नान केल्याने नकळतपणे केलेल्या गंभीर पापांचेही प्रायश्चित्त होऊ शकते.
पितृ तर्पणासाठी फलदायी: या दिवशी तापी नदीच्या काठावर पिंडदान आणि पितृ तर्पण केल्याने पूर्वजांना मोक्षप्राप्ती होते.
पूजेची पद्धत (घरी किंवा नदीकिनारी पूजा कशी करावी?)
जर तुम्ही तापी नदीच्या काठावर (बेतुलच्या मुलताई, बुरहानपूर किंवा सुरत येथे) जाऊ शकत असाल, तर तिथे स्नान करून प्रार्थना करा. हे शक्य नसल्यास, खालील पद्धतीचा वापर करून घरीच पूजा करा:
स्नान: सकाळी उठून आंघोळीच्या पाण्यात थोडे गंगाजल किंवा तापीजल (उपलब्ध असल्यास) घालून स्नान करा.
संकल्प आणि अर्घ्य: माता तापीचे ध्यान करत सूर्यदेवाला अर्घ्य अर्पण करा.
पूजा: कापूर, कुंकू, हळद, तांदूळ आणि पिवळ्या फुलांनी देवी ताप्तीची पूजा करा. तिला एक शाल अर्पण करा.
भोग: देवीला मोसमी फळे आणि खीर किंवा हलवा अर्पण करा.
आरती आणि दीपदान: संध्याकाळी देवी ताप्तीची आरती करा आणि घराच्या मुख्य प्रवेशद्वारावर किंवा पवित्र ठिकाणी (जसे की तुळशीच्या रोपाजवळ) दिवे लावा. नदीकिनारी राहणारे लोक या दिवशी नदीत दिवे सोडतात.
