ताप्ती जयंती: ताप्ती नदीविषयी 7 तथ्य

tapti river
Last Modified शुक्रवार, 16 जुलै 2021 (09:54 IST)
ताप्ती जयंती शुक्रवार, 16 जुलै 2021 रोजी साजरी केली जात आहे. ही देशातील प्रमुख नद्यांपैकी एक आहे. चला या नदीची 7 तथ्य जाणून घेऊया.
ताप्तीची उत्पत्ती: ताप्ती नदी मध्य भारतातील एक नदी आहे, ती बेतुल जिल्ह्यातील सातपुरा पर्वतरांगेत असलेल्या मुलताई तहसीलच्या 'नादर कुंड' पासून उगम पावते. यापूर्वी मुलताईला मुलतापी असे म्हणतात, येथून ताप्ती नदीचे नाव झाले. विष्णू पुराणानुसार ताप्तीचा उगम ऋषी पर्वताचा असल्याचे समजते.

नदीची लांबी: ताप्ती नदीची एकूण लांबी सुमारे 724 किमी आहे. नदी क्षेत्र भौगोलिकदृष्ट्या स्थिर प्रदेश म्हणून ओळखले जाते, सरासरी उंची 300 मी आणि 1,800 मीटर दरम्यान आहे. हे 65,300 चौरस किलोमीटर क्षेत्राचे निचरा करते.
ताप्ती नदीच्या उपनद्या: ताप्ती नदीच्या अनेक उपनद्या असूनही त्यातील पूर्णा नदी, गिरणा नदी, पांजरा नदी, वाघूर नदी, बोरी नदी आणि अनार नदी आहेत.

खंभातच्या आखातीमध्ये सामील होते: ही नदी पूर्वेकडून पश्चिमेकडे वाहते आणि खंभातच्या आखातीमध्ये समुद्राला मिळते. या नदीच्या तोंडावर सुरतचे शंकास्पद बंदर आहे. मध्य प्रदेशातील मुलताई, नेपनगर, बैतूल आणि बुरहानपूर, भुसावळ, नंदुरबार, नाशिक, जळग्राम, धुळे, अमरावती, अकोला, बुलढाणा, महाराष्ट्रातील वसीम आणि गुजरातमधील सूरत व सोनगड यांचा समावेश आहे. ताप्ती नदी सातपुडा डोंगर आणि महाखडमधील चिखलदरा खोर्‍यातून वाहते. मुख्य जलाशयातून 201 किमी अंतरावर वाहून ताप्ती पूर्व निमाडला पोहोचते. पूर्व निमाडमध्येही 48 कि.मी. अरुंद खोर्‍यातून गेल्यानंतर ताप्ती 242 कि.मी. खान्देशहून प्रवास करत 129 कि.मी.चा डोंगराळ वन रस्त्यांमधून कच्छ भागात प्रवेश करते. मग ते खंभातच्या आखातीमध्ये सामील होते.
ताप्ती नदीचे धार्मिक महत्त्वः पौराणिक ग्रंथांमध्ये ताप्ती नदीला सूर्यदेवाची कन्या मानले जाते. असे म्हणतात की सूर्यदेवाने तापदायक नदीला तिच्या जळत्या उष्णतेपासून वाचवण्यासाठी जन्म दिला. तापी पुराणानुसार गंगा स्नान केल्यास, नर्मदेकडे पाहिल्यास आणि ताप्तीची आठवण झाल्यास एखाद्या व्यक्तीस सर्व पापांपासून मुक्त केले जाऊ शकते. महाभारत काळात ताप्ती नदीचा उल्लेखही आहे. ताप्ती नदीच्या वैभवाची माहिती स्कंद पुराणात सापडते.
सिंचनामध्ये वापर: ताप्ती नदीचे पाणी साधारणपणे सिंचनासाठी वापरले जात नाही.

कुंड आणि पाण्याचा प्रवाह: ताप्ती नदीत शेकडो तलाव व पाण्याचे नाले आहेत, ज्याला लांब कॉटमध्ये विणण्यासाठी दोरी घालूनही मोजले जाऊ शकत नाही. तापीच्या मुलताईत 7 कुंड आहेत - सूर्य कुंड, ताप्ती कुंड, धर्म कुंड, पाप कुंड, नारद कुंड, शनि कुंड, नागा बाबा कुंड.


यावर अधिक वाचा :

दैनिक राशिभविष्य

Wedding Rules: लग्नाची तारीख ठरवताना या 5 चुका करू नका, ...

Wedding Rules: लग्नाची तारीख ठरवताना या 5 चुका करू नका, अन्यथा ते अशुभ ठरेल
हिंदू मान्यतेनुसार अनेक लोक ज्योतिषावर विश्वास ठेवतात. लोक लग्नापूर्वी कुंडली जुळवतात. ...

मृत्यूनंतर 1 तासात या 7 गोष्टी घडतात

मृत्यूनंतर 1 तासात या 7 गोष्टी घडतात
जो कोणी या जगात आला आहे त्याला एक दिवस जावे लागेल कारण जीवनानंतर मृत्यू अटलआहे आणि ...

श्राद्ध पक्ष: तर्पण आणि पिंड दान म्हणजे काय, तुम्ही स्वतः ...

श्राद्ध पक्ष: तर्पण आणि पिंड दान म्हणजे काय, तुम्ही स्वतः ही कामे कशी करता, जाणून घ्या
तर्पण म्हणजे काय : तृप्त करण्याच्या क्रियेला तरपण म्हणतात. पूर्वजांना मोक्ष अर्पण ...

शिवलिंगाची पूर्ण परिक्रमा कधी करू नये, जाणून घ्या कारण काय ...

शिवलिंगाची पूर्ण परिक्रमा कधी करू नये, जाणून घ्या कारण काय आहे
भगवान शिव हे सर्वात प्रसन्न देवता मानले जातात. भोलेनाथाला प्रसन्न करण्यासाठी शिवभक्त ...

पितृ पक्ष : काय टाळावे जाणून घ्या

पितृ पक्ष : काय टाळावे जाणून घ्या
गृह कलह : श्राद्धात गृह कलह, स्त्रियांचा अपमान, संतानला कष्ट दिल्याने पितर नाराज ...

रघुराम राजन : 'केंद्र सरकार महसुलातून मिळालेला पैसा ...

रघुराम राजन : 'केंद्र सरकार महसुलातून मिळालेला पैसा राज्यांना वाटत नाही'
केंद्र सरकार महसुलाच्या माध्यमातून मिळत असलेले पैसे योग्य प्रमाणात राज्य सरकारांना वाटप ...

प्रभावशाली व्यक्तींमध्ये अनेक भारतीय

प्रभावशाली व्यक्तींमध्ये अनेक भारतीय
पीएम मोदींनी पुन्हा एकदा जगात एक जबरदस्त विजय मिळवला आहे. टाइम मासिकाने प्रसिद्ध केलेल्या ...

कोरोना लस : कोण-कोणते देश लहान मुलांचं लसीकरण करतायेत आणि ...

कोरोना लस : कोण-कोणते देश लहान मुलांचं लसीकरण करतायेत आणि का?
यूकेच्या मुख्य वैद्यकीय अधिकाऱ्यांच्या सल्ल्यानंतर, यूकेतील 12 ते 15 वर्षं वयोगटातील ...

राहुल गांधी: महात्मा गांधींप्रमाणे मोहन भागवतांचा ...

राहुल गांधी: महात्मा गांधींप्रमाणे मोहन भागवतांचा महिलांबरोबर कधी फोटो पाहिलाय?
काँग्रेसचे नेते राहुल गांधी यांनी भाजपा आणि रा. स्व. संघ हे 'महिला विरोधी' आणि 'हिंदू ...

कोकणासाठी 3 हजार 200 कोटींचा आपत्ती व्यवस्थापन कार्यक्रम

कोकणासाठी 3 हजार 200 कोटींचा आपत्ती व्यवस्थापन कार्यक्रम
कोकणामध्ये “कोकण आपत्ती व्यवस्थापन कार्यक्रम” राबविण्याचा महत्त्वपूर्ण निर्णय आज झालेल्या ...