गौहर बानोचा तो प्रसंग: शिवरायांच्या चारित्र्याची महानता सांगणारी कथा

Publish: Wed, 18 Feb 2026 (16:25 IST) Updated: Wed, 18 Feb 2026 (16:29 IST)

छत्रपती शिवाजी महाराज आणि कल्याणच्या सुभेदाराची सून (ज्याचे नाव काही ऐतिहासिक संदर्भांत गौहर बानो असल्याचे मानले जाते) यांचा हा प्रसंग महाराजांच्या उच्च नैतिक चरित्राचे आणि स्त्रीविषयक आदराचे एक अजरामर उदाहरण आहे. 

या प्रसंगातून महाराजांनी जगाला शिकवले की, शत्रूची स्त्री ही "शत्रू" नसून ती "माता-समान" असते.

प्रसंगाचा थोडक्यात सारांश

१६५७-५८ च्या सुमारास, महाराजांचे सुभेदार आबाजी सोनदेव यांनी कल्याण आणि भिवंडीवर विजय मिळवला. विजयानंतर आबाजींनी सुभेदाराची अतिशय देखणी सून (गौहर बानो) हिला नजराणा म्हणून महाराजांसमोर दरबारात आणले. आबाजींना वाटले होते की इतकी सुंदर स्त्री पाहून महाराज खुश होतील.

महाराजांची प्रतिक्रिया आणि आदर

जेव्हा ती सुंदरी महाराजांसमोर आणली गेली, तेव्हा महाराज प्रसन्न होण्याऐवजी अत्यंत संतापले. त्यांनी आबाजींना कडक शब्दांत सुनावले आणि त्या मातेसमोर नतमस्तक होऊन जे उद्गार काढले, ते इतिहासात सुवर्णअक्षरांनी कोरले गेले आहेत:

"आमच्या मातोश्री आपल्या एवढ्याच सुंदर असत्या तर आम्ही पण सुंदर झालो असतो".

या प्रसंगाचे महत्त्व

परस्त्रीला मातेचा दर्जा: महाराजांनी त्या स्त्रीच्या सौंदर्याकडे वासनेने न पाहता, तिला आपल्या आईचा दर्जा दिला.

नैतिकतेचा धडा: आपल्या सैनिकांना आणि सरदारांना त्यांनी स्पष्ट संदेश दिला की, स्वराज्याच्या युद्धात स्त्रियांचा अपमान कधीही सहन केला जाणार नाही.

सुरक्षित सन्मान: महाराजांनी केवळ तिची माफीच मागितली नाही, तर तिला भरजरी साडी-चोळी आणि दागिने देऊन, पूर्ण सन्मानाने आणि कडक सुरक्षेत तिच्या घरी पोहोचवण्याची व्यवस्था केली.

छत्रपती शिवाजी महाराजांचे हे चारित्र्यच त्यांना इतर राजांपेक्षा वेगळे आणि "युगपुरुष" बनवते. म्हणूनच आजही त्यांना 'स्त्री कैवारी' म्हणून ओळखले जाते.