निसर्गाच्या कुशीत वसलेली कोकणातील प्राचीन व प्रसिद्ध ''गणेश मंदिरे'' भाविकांसाठी श्रद्धेची केंद्रस्थाने
Maharashtra Tourism : कोकणातील गणेशोत्सव हा केवळ एक सण नसून तो तेथील संस्कृती, परंपरा आणि श्रद्धेचा एक अथांग उत्सव आहे. निसर्गाच्या कुशीत वसलेली कोकणातील प्राचीन व प्रसिद्ध गणेश मंदिरे भाविकांसाठी श्रद्धेची केंद्रस्थाने आहे.
कोकणातील प्रसिद्ध व जागृत गणपती मंदिरे
१. गणपतीपुळे (जि. रत्नागिरी)
वैशिष्ट्य: समुद्रकिनारी वसलेले हे स्वयंभू स्थान अष्टद्वारपालांपैकी एक मानले जाते. येथील गणेशमूर्ती पश्चिमाभिमुख असून, सूर्य मावळताना तिचे पाय धुतो अशी श्रद्धा आहे.
विशेष: मंदिरामागील टेकडीलाच गणपतीचे रूप मानून भाविक टेकडीला प्रदक्षिणा घालतात.
२. हेदवीचा श्री दशभुज गणपती (जि. रत्नागिरी)
वैशिष्ट्य: गुहागर तालुक्यात वसलेल्या या मंदिरात श्री गणेशाची दहा हात (दशभुज) असलेली दुर्मीळ आणि पांढऱ्या संगमरवरी दगडातील भव्य मूर्ती आहे.
विशेष: पेशवेकालीन इतिहास लाभलेले हे स्थान अतिशय निसर्गरम्य आणि शांत आहे.
३. आडीवरेचा लंबोदर गणपती (जि. रत्नागिरी)
वैशिष्ट्य: राजापूर तालुक्यातील आडीवरे येथील श्री महाकाली मंदिराच्या परिसरातच हे प्राचीन गणेश मंदिर आहे.
विशेष: महाकाली दर्शनासोबतच या लंबोदराचे दर्शन घेणे अत्यंत शुभ मानले जाते.
४. भाट्येचा रिद्धी-सिद्धी गणपती (जि. रत्नागिरी)
वैशिष्ट्य: रत्नागिरी शहरा जवळच असलेल्या भाट्ये खाडीच्या आणि समुद्राच्या संगमावर हे सुंदर मंदिर वसलेले आहे.
५. कुणकेश्वर आणि आंगणेवाडी परिसरातील गणेश मंदिरे (जि. सिंधुदुर्ग)
वैशिष्ट्य: सिंधुदुर्ग जिल्ह्यातील मालवण आणि देवगड भागात अनेक ऐतिहासिक आणि कौटुंबिक परंपरेने पूजले जाणारे गणपती आहेत.
कोकणातील गणेशोत्सवाची वैशिष्ट्ये
घरोघरी प्रतिष्ठापना
कोकणात सार्वजनिक गणेशोत्सवापेक्षा घरोघरी (मातीचे) बसवल्या जाणाऱ्या गणपतींना विशेष महत्त्व असते. प्रत्येक घरात सणाची वेगळीच नवलाई असते.
माटोळी: कोकणी गणेशोत्सवाचे मुख्य आकर्षण म्हणजे गणपतीच्या मूर्तीवर सजवली जाणारी 'माटोळी'. यात रानभाज्या, रानफळे, फुले आणि औषधी वनस्पतींचा वापर करून छताला सुंदर सजावट केली जाते.
भजन आणि जाखडी नृत्य: रात्रीच्या वेळी पारंपरिक शक्ती-तुरा भजने, जाखडी नृत्य आणि आरतीचा गजर संपूर्ण गावात घुमतो.
मोदक आणि खाजा: उकडीचे मोदक, खाजा, आणि विविध पारंपरिक पक्वान्नांचा नैवेद्य दाखवला जातो.
ALSO READ: मधुर महागणपती मंदिर केरळ
अस्वीकरण (Disclaimer) : या लेखात दिलेली माहिती आणि उपाय सामान्य माहितीवर आधारित आहे.या माहितीची पूर्णता, विश्वासार्हता आणि अचूकता याबाबत वेबदुनिया कोणतीही हमी देत नाही. अधिक माहितीसाठी संबंधित तज्ज्ञांचा सल्ला घ्यावा.
ALSO READ: Trishund Ganpati Temple त्रिशुंड गणपती मंदिर
Edited By- Dhanashri Naik
ALSO READ: सारस बाग गणपती मंदिर पुणे
