sugarcane cultivation उसाच्या यशस्वी आणि फायदेशीर लागवडीची संपूर्ण माहिती
महाराष्ट्रात ऊस हे सर्वात महत्त्वाचे नगदी पीक मानले जाते. योग्य नियोजन, आधुनिक तंत्रज्ञान आणि पाण्याचे योग्य व्यवस्थापन केले तर उसाचे प्रति एकरी १०० टनांपेक्षा जास्त उत्पादन सहज घेता येते. चला तर उसाच्या यशस्वी आणि फायदेशीर लागवडीची संपूर्ण माहिती जाणून घेऊ या..
उसाचे हंगाम आणि लागवडीचा काळ
अडसाली ऊस १५ जुलै ते १५ ऑगस्ट १५ ते १८ महिनेसर्वाधिक उत्पादन (१००+ टन/एकरी)
पूर्वहंगामी ऊस१५ ऑक्टोबर ते १५ नोव्हेंबर१३ ते १४ महिनेमध्यम कालावधी आणि उत्तम उत्पादन
सुरू ऊस१५ जानेवारी ते १५ फेब्रुवारी१२ महिनेकमी कालावधीत येणारे पीक
जमिनीची निवड व पूर्वमशागत
जमीन: मध्यम ते भारी (कमित कमी १ मीटर खोल), उत्तम निचरा होणारी आणि सुपीक काळी जमीन उसासाठी सर्वोत्तम असते.
पूर्वमशागत: जमीन १.५ ते २ फूट खोल नांगरून घ्या आणि ढेकळे फोडून रोटाव्हेटरने जमीन भसभशीत करा.
प्रति एकरी १० ते १२ ट्रॉली चांगले कुजलेले शेणखत किंवा कंपोस्ट खत जमिनीत मिसळा.
जमिनीच्या प्रकारानुसार ४.५ ते ५ किंवा ६ फुटांच्या पट्ट्यांवर/सरी पाडून घ्या (रुंद सरी पद्धतीमुळे उसाला पुरेसा सूर्यप्रकाश आणि हवा मिळते).
वाण/जातींची निवड
उत्तम उत्पादनासाठी आणि साखरेचे प्रमाण चांगले असण्यासाठी खालील सुधारित वाणांची निवड करा:
Co 86032 (नीरा): महाराष्ट्रात सर्वात जास्त लोकप्रिय, दुष्काळ सहन करणारे आणि भरपूर फुटवे देणारे वाण.
Co 0238: उत्तर महाराष्ट्रात आणि चांगल्या जमिनीत जास्त उत्पादन देणारा वाण.
CoVSI 03102 / CoM 0265 (फुले २६५): वजनाला भरपूर भरणाऱ्या आणि जास्त फूट देणाऱ्या जाती.
बियाणे निवड व बीजप्रक्रिया
बियाणे: बियाण्यासाठी ९ ते १० महिने वयाचा निरोगी, जाड आणि डोळे फुगलेले ऊस वापरावा.
बेणे प्रकार: १ डोळ्याची टिपरी किंवा २ डोळ्यांची टिपरी वापरावी.
बीजप्रक्रिया (अत्यंत महत्त्वाची):
बुरशीनाशक: १०० लिटर पाण्यात १०० ग्रॅम कार्बेन्डाझिम मिसळून बेणे १० ते १५ मिनिटे बुडवून ठेवावे (चाबूक काणी व बुरशीजन्य रोगांपासून संरक्षणासाठी).
जिवाणू संवर्धन: अझोटोबॅक्टर आणि पी.एस.बी. (PSB) जिवाणू संवर्धनात बेणे बुडवून लावल्यास मुळांची वाढ जलद होते.
खत व पाणी व्यवस्थापन
पाणी व्यवस्थापन: उसासाठी ठिबक सिंचन पद्धत सर्वात उत्तम आहे. यामुळे ५०% पाण्याची बचत होते आणि खतांचा अपव्यय टळतो. सुरुवातीला उसाला हलके पाणी द्यावे.
खत व्यवस्थापन (प्रति एकरी डोस):
लागवडीच्या वेळी: नत्र, स्फुरद आणि पालाश (NPK) सोबत सूक्ष्म अन्नद्रव्ये (Micronutrients - झिंक, फेरस) द्यावीत.
बांधणीच्या वेळी (मोठी बांधणी): लागवडीनंतर ४ ते ४.५ महिन्यांनी उसाला खतांचा मोठा डोस देऊन मातीची भर लावावी (मोठी बांधणी करावी).
आंतरमशागत आणि आंतरपिके
आंतरपिके: ५ किंवा ६ फुटांची रुंद सरी सोडली असल्यास उसाच्या सुरुवातीच्या ३-४ महिन्यांत भुईमूग, हरभरा, बटाटा, कांदा, कोथिंबीर किंवा शेवगा यांसारखी आंतरपिके घेऊन अतिरिक्त उत्पन्न मिळवता येते.
पाचट व्यवस्थापन : ऊस तुटल्यानंतर पाचट जाळण्याऐवजी ते सरीत दाबून त्यावर जिवाणू खते टाकल्यास जमिनीचा सेंद्रिय कर्ब वाढतो.
सुवर्ण सल्ला: जास्त उत्पादनासाठी 'रुंद सरी पद्धत (५ ते ६ फूट)', 'एक डोळा बेणे पद्धत' आणि 'ठिबक सिंचनातून विद्राव्य खते' या तंत्रज्ञानाचा वापर करा!
Edited By- Dhanashri Naik
