Anal Fissure गुदद्वारातील फिशर म्हणजे काय? कारणे, लक्षणे आणि उपचार
ॲनल फिशर (Anal Fissure) म्हणजे गुदद्वाराच्या (Anal Canal) आतील नाजूक त्वचेला पडलेला तडा किंवा झालेली जखम. ही एक अत्यंत वेदनादायी पण सामान्य वैद्यकीय समस्या आहे. या समस्येची कारणे, लक्षणे आणि उपचारांची सविस्तर माहिती खालीलप्रमाणे आहे:
१. गुदद्वारातील फिशरची कारणे
फिशर होण्याचे मुख्य कारण म्हणजे गुदद्वाराच्या त्वचेवर येणारा अतिरिक्त ताण किंवा घर्षण.
तीव्र बद्धकोष्ठता: खूप कडक किंवा वाळलेली शौच बाहेर पडताना तिथली त्वचा फाटणे.
शौचाच्या वेळी जास्त जोर/ताण देणे: सतत जोर लावल्यामुळे गुदद्वाराच्या स्नायूंवर दबाव येतो.
सतत अतिसार/जुलाब: वारंवार जुलाब झाल्यामुळे तिथल्या नाजूक त्वचेचा दाह होतो आणि तडा जातो.
गर्भावस्थेतील किंवा प्रसूतीदरम्यानचा ताण: गर्भावस्थेत पोटातील दाब वाढल्याने किंवा नैसर्गिक प्रसूती दरम्यान आलेल्या ताणामुळे.
चुकीची जीवनशैली व आहार: आहारात फायबरची (तंतूमय पदार्थ) कमी आणि पाण्याचे प्रमाण कमी असणे.
इतर आजार: क्रॉन्स डिसीज किंवा 'आयबीडी' सारखे पचनसंस्थेशी संबंधित आजार.
२. प्रमुख लक्षणे
शौचाच्या वेळी तीव्र वेदना: शौचास जाताना आणि गेल्यानंतर काही तासांपर्यंत होणारी असहाय्य वेदना किंवा आग होणे.
रक्तस्राव: शौचाच्या कागदावर किंवा शौचाच्या भांड्यात लालचुटूक रक्ताचे थेंब दिसणे.
गुदद्वाराजवळ खाज किंवा जळजळ: जखमेमुळे त्या भागात सतत खाज सुटणे किंवा आग होणे.
दृश्यमान तडा/जखम: गुदद्वाराच्या भागाची पाहणी केल्यास तिथे उभी लहान जखम किंवा तडा दिसणे.
त्वचेचा लहान गोळा : फिशर खूप जुना झाल्यास जखमेच्या टोकाशी त्वचेचा छोटा तुकडा किंवा मांस वाढल्यासारखे दिसते.
३. उपचार पद्धती
बहुतांश फिशर हे योग्य आहार, जीवनशैलीतील बदल आणि औषधोपचारांनी पूर्णपणे बरे होतात.
* प्राथमिक व घरगुती उपचार
सिट्झ बाथ: टबात कोमट पाणी घेऊन त्यात १५ ते २० मिनिटे बसावे. दिवसातून २ ते ३ वेळा हे केल्यास तिथल्या स्नायूंचा ताण कमी होतो आणि वेदना थांबतात.
फायबरयुक्त आहार: हिरव्या पालेभाज्या, फळे (पपई, सफरचंद), ओट्स आणि कोशिंबिरींचे प्रमाण वाढवावे.
भरपूर पाणी: दिवसातून ३ ते ४ लिटर पाणी प्यावे.
तिखट व तळलेले पदार्थ टाळावे: अतितळलेले, तिखट, मसालेदार आणि मैदायुक्त पदार्थ पूर्णपणे बंद करावेत.
* वैद्यकीय उपचार (Medical Treatment)
स्टूल सॉफ्टनर्स : डॉक्टरांच्या सल्ल्याने शौच मऊ करणारी सिरप किंवा इसबगोल घेतले जाते.
विशेष मलम : निफेडिपिन किंवा डिल्टियाझेम सारखी मलम, जी तिथला रक्तपुरवठा वाढवून स्नायूंना आराम देतात आणि जखम भरण्यास मदत करतात.
स्थानिक सुन्न करणारी मलम वेदना कमी करण्यासाठी वापरली जातात.
* शल्यचिकित्सा / शस्त्रक्रिया (Surgical Treatment)
जर औषधे आणि घरगुती उपायांनी ६ ते ८ आठवड्यांत फिशर बरा झाला नाही (Chronic Fissure), तर डॉक्टर शस्त्रक्रियेचा सल्ला देतात:
लॅटरल इंटरनल स्फिंक्टरोटोमी: या प्रक्रियेत गुदद्वाराच्या घट्ट झालेल्या स्नायूला एक लहान कट दिला जातो, ज्यामुळे ताण कमी होतो, रक्तपुरवठा सुधारतो आणि जखम कायमची बरी होते. ही एक अत्यंत सुरक्षित आणि प्रभावी पद्धत आहे.
लेझर उपचार: ही आधुनिक आणि कमी वेदनादायी पद्धत आहे, ज्याद्वारे जखमेवर उपचार केले जातात.
डॉक्टरांचा सल्ला कधी घ्यावा?
जर तुम्हाला शौचाच्या वेळी असह्य वेदना होत असतील, रक्तस्राव होत असेल किंवा घरगुती उपायांनी २ आठवड्यांपेक्षा जास्त काळ फरक पडत नसेल, तर स्वतःच्या मनाने औषधे न घेता जनरल सर्जन किंवा प्रोक्टोलॉजिस्ट (Proctologist / मूळव्याध व गुदरोग तज्ज्ञ) कडून तपासणी करून घेणे आवश्यक आहे.
