शारदीय नवरात्रीच्या नवव्या दिवशी सिद्धीदात्री मातेची पूजा पद्धत, मंत्र आणि पौराणिक कथा जाणून घ्या
देवी सिद्धीदात्रीची पूजा शारदीय किंवा चैत्र नवरात्रीच्या नवव्या दिवशी, म्हणजेच नवमीला केली जाते. देवी दुर्गाच्या नवव्या शक्तीचे नाव सिद्धीदात्री आहे. ती सर्व प्रकारच्या सिद्धी प्रदान करते. माता सिद्धीदात्रीला चार हात आहेत. तिचे वाहन सिंह आहे. ती कमळाच्या फुलावर बसते. तिच्या उजव्या खालच्या हातात एक कमळाचे फूल असते. तिला कमलाराणी म्हणूनही ओळखले जाते. माता सिद्धीदात्री आपल्या भक्तांना आणि साधकांना या सर्व सिद्धी प्रदान करण्यास सक्षम आहे. देवी पुराणानुसार, भगवान शिवाने केवळ तिच्या कृपेनेच या सिद्धी प्राप्त केल्या. तिच्या कृपेमुळेच भगवान शिवाच्या शरीराचा अर्धा भाग देवीचा झाला. याच कारणामुळे ते जगात 'अर्धनारीश्वर' म्हणून ओळखले जाऊ लागले.
सिद्धगंधर्वयाक्षद्यैरसुरैरमैरापि ।
सेव्यमाना सदा भूयात् सिद्धिदा सिद्धदायिनी ।
१. माता सिद्धीदात्रीचा अर्थ
'सिद्धी' म्हणजे अलौकिक शक्ती, परिपूर्णता किंवा यश आणि 'दात्री' म्हणजे देणारी. आदिशक्तीला सिद्धीदात्री म्हणून ओळखले जाते कारण ती आठ सिद्धी प्रदान करते.
२. माता सिद्धीदात्रीच्या उपासनेची पद्धत
सकाळची तयारी
महानवमीच्या दिवशी पहाटे स्नान करा आणि जांभळ्या किंवा लाल रंगाचे कपडे घाला, जे शक्ती आणि समृद्धीचे प्रतीक आहेत.
पूजा खोलीतील देवीच्या मूर्तीसमोर दिवा लावा आणि कलश पूजा करा.
नवरात्रीच्या शेवटच्या दिवशी, तुपाचा दिवा लावण्यासोबतच, माता सिद्धीदात्रीला कमळाचे फूल अर्पण करणे शुभ मानले जाते.
याव्यतिरिक्त, तुम्ही मातेला जे काही फळ किंवा खाद्यपदार्थ अर्पण कराल, ते लाल कापडात गुंडाळा.
गरिबांना खाऊ घातल्यानंतरच तुम्ही स्वतः खा.
पूजेनंतर हवन, कुमारी पूजा, पूजा, भोजन आणि ब्राह्मणांना भोजन देऊन ती पूर्ण केली जाते.
या दिवशी कन्या पूजनासोबतच अनेक लोक आपल्या शस्त्रांची, वाहनांची आणि व्यवसायाच्या साधनांचीही पूजा करतात.
लक्ष आणि दृढनिश्चय
हातात फुले घेऊन मातृदेवतेचे ध्यान करा आणि आपल्या इच्छा पूर्ण करण्याची प्रतिज्ञा घ्या.
या मंत्राचा जप करा:
सिद्धगंधर्वयाक्षद्यैरसुरैरमैरापि ।
सेव्यमाना सदा भूयात् सिद्धिदा सिद्धदायिनी ।
षोडशोपचार पूजा
अभिषेक: आईला गंगाजल आणि दुधाने स्नान घाला.
नैवेद्य: मातृदेवीला अत्तर, अख्खे धान्य, धूप आणि दिवा अर्पण करा. लाल फुले (विशेषतः जास्वंद) आणि नारंगी फळे अर्पण करणे अत्यंत शुभ मानले जाते.
शृंगार: आदिशक्तीला नऊ प्रकारचे खाद्यपदार्थ, नऊ प्रकारची फुले आणि नऊ प्रकारची फळे अर्पण करण्याची परंपरा आहे.
विशेष नैवेद्य
माता सिद्धीदात्रीला तीळ अर्पण करणे तिला अत्यंत प्रिय आहे.
याशिवाय, महानवमीला हलवा, पुरी, हरभरा आणि खीर अर्पण केली जाते, जी नंतर प्रसाद म्हणून वाटली जाते.
हवन आणि पूर्णाहुती
नवरात्रीच्या शेवटी येणाऱ्या नवमीच्या दिवशी हवनाला विशेष महत्त्व असते.
'दुर्गा सप्तशती'च्या मंत्रांनी आहुती अर्पण करा.
हवनाच्या शेवटी, मातृदेवतेची आरती करा आणि क्षमा मागा.
माता सिद्धिदात्रीचा शक्तिशाली मंत्र
ॐ देवी सिद्धिदात्र्या नमः।
3. आई सिद्धिदात्रीची आरती
।माँ सिद्धिदात्री की आरती।।
जय सिद्धिदात्री तू सिद्धि की दाता
तू भक्तों की रक्षक तू दासों की माता,
तेरा नाम लेते ही मिलती है सिद्धि
तेरे नाम से मन की होती है शुद्धि
कठिन काम सिद्ध कराती हो तुम
हाथ सेवक के सर धरती हो तुम,
तेरी पूजा में न कोई विधि है
तू जगदंबे दाती तू सर्वसिद्धि है
रविवार को तेरा सुमरिन करे जो
तेरी मूर्ति को ही मन में धरे जो,
तू सब काज उसके कराती हो पूरे
कभी काम उस के रहे न अधूरे
तुम्हारी दया और तुम्हारी यह माया
रखे जिसके सर पैर मैया अपनी छाया,
सर्व सिद्धि दाती वो है भाग्यशाली
जो है तेरे दर का ही अम्बे सवाली
हिमाचल है पर्वत जहां वास तेरा
महानंदा मंदिर में है वास तेरा,
मुझे आसरा है तुम्हारा ही माता
वंदना है सवाली तू जिसकी दाता..।
(समाप्त)
4. माँ सिद्धिदात्री व्रताची कथा
पौराणिक श्रद्धेनुसार, एके काळी संपूर्ण विश्व अंधकाराने व्यापले होते. त्या अंधारात प्रकाशाचा एक लहानसा किरण प्रकट झाला. हळूहळू, हा किरण मोठा होत गेला आणि त्याने एका दिव्य स्त्रीचे रूप धारण केले. माता सिद्धीदात्री प्रकट झाली आणि तिने त्रिमूर्तींना जन्म दिला: ब्रह्मा, विष्णू आणि महेश. भगवान शिवाने याच देवीची पूजा केली. तिने त्यांना सिद्धी (शक्ती) प्रदान केल्या. याच कारणामुळे, देवी भगवतीच्या नवव्या रूपाला माता सिद्धीदात्री म्हटले जाऊ लागले.
दुसऱ्या एका आख्यायिकेनुसार, जेव्हा महिषासुराच्या अत्याचारांमुळे सर्व देवदेवता त्रस्त झाले होते, तेव्हा त्यांनी त्रिमूर्तींचा आश्रय घेतला. त्या तीन देवांनी (ब्रह्मा, विष्णू आणि महेश) आपल्या तेजातून देवी सिद्धीदात्रीला जन्म दिला. यानंतर, सर्व देवांनी तिला आपली शस्त्रे प्रदान केली आणि देवी सिद्धीदात्रीने महिषासुराशी युद्ध करून त्याचा पराभव केला.
5. आई सिद्धिदात्रीची चालिसा
॥ श्री सिद्धिदात्री चालीसा ॥
॥दोहा॥
नवरात्रि में नवमी दिन, जो सिद्धिदात्री की साध।
उनका कार्य सिद्ध हो, मिट जाए सब बाध॥
॥चौपाई॥
जय सिद्धिदात्री जगदंबा, सिद्धि का दान देने वाली।
जो भी करे विनती तेरी, उसकी हर मनोकामना पूरी वाली॥
शक्ति स्वरूपिणी माँ अम्बे, जो भी सुमिरे तुझको।
कष्ट हरती, दीनों पर कृपा करती, तेरी महिमा असीम है माँ॥
चारों दिशाओं में तेरी महिमा, तुझसे बढ़कर कोई नहीं।
त्रिदेव भी तेरे आगे नतमस्तक, तेरा वरदान सभी माँगे॥
जो सच्चे मन से भजे तुझको, उसके संकट दूर हो जाए।
धन-धान्य की हो प्राप्ति, जीवन में मंगल हो जाए॥
सिद्धिदात्री माँ जगदंबे, तेरे चरणों में शीश नवाए।
तू ही शक्ति, तू ही ममता, जग में तेरा ही गुण गाए॥
सिद्धियों की दात्री माँ तू, तुझसे बड़ा कोई नहीं।
तेरी महिमा अपरंपार है, तेरा ही गुणगान सभी करते॥
जो भी करे ध्यान तेरा, वह भवसागर से तर जाए।
तेरा स्मरण करते ही माँ, सब दुःख दर्द दूर हो जाए॥
भक्तों की रक्षा करने वाली, तू है जगत की पालनहार।
तेरी महिमा गाते गाते, हम भी हो जाएँ तुझपर निसार॥
नवदुर्गा में तेरा स्थान, तुझसे ही है सबका उद्धार।
सिद्धिदात्री माँ तू है जग की, तेरा ही भजते बारम्बार॥
माँ सिद्धिदात्री की महिमा, कोई कह न पाए।
जो भी हो तेरे ध्यान में लीन, वह सब संकट से छूट जाए॥
सर्व सिद्धियों की दात्री माँ, तेरे चरणों में शीश नवाए।
जो तेरा स्मरण करते, वे भवसागर से पार हो जाए॥
।।दोहा।।
माँ सिद्धिदात्री का जो भी ध्यान करे सुमिरन।
उसके सब कष्ट कट जाएं, हो उसका मंगल सदा॥
॥इति श्री सिद्धिदात्री चालीसा सम्पूर्ण॥
६. माता सिद्धीदात्रीच्या पूजेचे फायदे
माता सिद्धीदात्री कर्मात परिपूर्णता आणि यश प्रदान करते.
माता साधकाला आठ सिद्धी (अणिमा, महिमा इत्यादी) प्रदान करते.
अतिशय कठीण कामेसुद्धा सोपी होतात.
माणसाला जगात कीर्ती, सत्ता आणि संपत्ती मिळते.
मोक्षाचे मार्ग खुले होतात आणि मानसिक शांती प्राप्त होते.
जे भक्त नऊ दिवस नियमितपणे पूजा करतात, माता त्यांना परिपूर्णतेचा आशीर्वाद देते.
१. आईचे नाव 'सिद्धीदात्री' का आहे?
'सिद्धी' म्हणजे अलौकिक शक्ती, परिपूर्णता किंवा यश आणि 'दात्री' म्हणजे देणारी. जी देवी आपल्या भक्तांना सर्व प्रकारच्या सिद्धी आणि इच्छित फळ प्रदान करते, तिला सिद्धीदात्री म्हणतात. मार्कंडेय पुराणानुसार, या आठ सिद्धी—अणिमा, महिमा, गरिमा, लघिमा, प्राप्ती, प्रकाम्य, ईशित्व आणि वशित्व—केवळ मातेच्या कृपेनेच प्राप्त होतात.
२. भगवान शिवाचे 'अर्धनारीश्वर' रूप त्याच्याशी कसे संबंधित आहे?
पौराणिक कथेनुसार, भगवान शिवाने देवी सिद्धीदात्रीची कठोर तपश्चर्या करून सर्व आठ सिद्धी प्राप्त केल्या. तिच्या कृपेने, शिवाच्या शरीराचा अर्धा भाग देवीचा झाला, त्यानंतर ते जगात "अर्धनारीश्वर" म्हणून ओळखले जाऊ लागले.
३. माता सिद्धीदात्रीचे स्वरूप काय आहे?
मातेचे रूप दिव्य आणि तेजस्वी आहे:
वाहन: तो कमळाच्या फुलावर बसलेला आहे (सिंह हे त्याचे वाहनही आहे).
मुद्रा: आदिशक्तीला चार हात आहेत. खालच्या उजव्या हातात चक्र, वरच्या उजव्या हातात गदा, खालच्या डाव्या हातात शंख आणि वरच्या डाव्या हातात कमळाचे फूल आहे.
आभा: त्याच्या चेहऱ्यावर एक मंद स्मित आणि शांत भाव आहेत.
४. महानवमीला कोणता नैवेद्य अर्पण करावा?
देवी सिद्धीदात्रीला तीळ अर्पण करणे हा एक लोकप्रिय प्रघात आहे. याशिवाय, नवव्या दिवशी हलवा, पुरी, उडीद डाळ, खीर आणि नारळ यांचा विशेष नैवेद्य दाखवला जातो. नऊ प्रकारचे खाद्यपदार्थ नैवेद्य म्हणून अर्पण करणे देखील शुभ मानले जाते.
५. पूजेसाठी प्रभावी मंत्र कोणता आहे?
मातृदेवीची स्तुती करण्यासाठी या मंत्राचा जप करा:
किंवा देवी सर्वभूतेषु मां सिद्धिदात्री संस्था म्हणून.
नमस्तेस्ये नमस्तेस्ये नमस्तेस्ये नमो नमः ॥
बीज मंत्र:
ॐ देवी सिद्धिदात्र्यै नमः॥
