कमी खर्चात भरपूर नफा देणारा फायदेशीर व्यवसाय: लाल भोपळा लागवड

पुसा विश्वास: मोठ्या आकाराची फळे, टिकवण क्षमता उत्तम.एम.पी.के.व्ही. डांगर: स्थानिक लागवडीसाठी उपयुक्त.

३. बियाण्यांचे प्रमाण आणि प्रक्रियाबियांचे प्रमाण: प्रति एकरी सुमारे १ ते १.५ किलो बियाणे लागते.

बीजप्रक्रिया: बुरशीजन्य रोगांपासून संरक्षणासाठी प्रति किलो बियाण्याला २ ग्रॅम 'थायरम' किंवा 'बाव्हिस्टिन' चोळावे.

४. जमिनीची पूर्वमशागत आणि लागवड पद्धत

पूर्वमशागत: शेत २-३ वेळा चांगले नांगरून, कुळवून भुसभुशीत करावे. शेतात प्रति एकरी १०-१२ ट्रॉली चांगले कुजलेले शेणखत मिसळावे.

आळंब (वेली) पद्धत / आळे पद्धत:अंतर: दोन ओळींमध्ये ५ ते ६ फूट आणि दोन वेलींमध्ये ३ ते ४ फूट अंतर ठेवावे.एका आळ्यात २ ते ३ बिया २ सेमी खोल पेराव्यात. उगवणीनंतर सक्षम २च वेली ठेवून बाकीची रोपे काढून टाकावीत.

५. खत आणि पाणी व्यवस्थापन

रासायनिक खत व्यवस्थापन (प्रति एकर):लागवडीच्या वेळी: ४० किलो नत्र, ५० किलो स्फुरद आणि ५० किलो पालाश द्यावे.

लागवडीनंतर ३०-३५ दिवसांनी: वेलींना फाटे फुटताना व फुले येताना आणखी ४० किलो नत्र द्यावे.

पाणी व्यवस्थापन:उन्हाळ्यात: ५ ते ७ दिवसांच्या अंतराने पाणी द्यावे.

पावसाळ्यात: गरजेनुसार व पाऊस नसतानाच पाणी द्यावे.

ठिबक सिंचन: या पद्धतीमुळे पाण्याची बचत होते आणि फळांची गुणवत्ता चांगली राहते.

६. कीड व रोग नियंत्रणफळमाशी : फळांना छिद्र पाडून नुकसान करते. नियंत्रणासाठी कामगंध सापळे लावावेत.

तांबडे भुंगेरे : लहान पानांना खातात. यावर नियंत्रणासाठी नीम पेंड किंवा योग्य कीटकनाशकाची फवारणी करावी.

केवडा व भुरी: पानांवर पांढरे किंवा पिवळे ठिपके पडतात. यासाठी विद्राव्य गंधक किंवा बोर्डो मिश्रणाची फवारणी करावी.

७. काढणी आणि उत्पन्नकाढणीची वेळ: लागवडीनंतर साधारण ९० ते १२० दिवसांत फळे तयार होतात. फळांचा रंग पिवळसर-नारंगी किंवा तांबडा झाला आणि देठ वाळू लागले की काढणी करावी.

उत्पन्न: योग्य नियोजनाने प्रति एकरी १० ते १५ टन (जातीनुसार) उत्पन्न सहज मिळते.