हरतालिका तृतीयेच्या दिवशी मासिक पाळी आली तर पूजा कशी करावी? उपवास करावा का? जाणून घ्या योग्य माहिती
हरतालिका तृतीया हा भगवान शिव आणि माता पार्वती यांच्या पूजनाचा महत्त्वाचा दिवस मानला जातो. विवाहित तसेच काही ठिकाणी अविवाहित मुली देखील या दिवशी श्रद्धेने व्रत आणि पूजन करतात. हरतालिका व्रत हे भाद्रपद शुद्ध तृतीयेला केले जाणारे काम्यव्रत असून सौभाग्यप्राप्तीसाठी हे व्रत करण्याची परंपरा आहे. मात्र अनेक महिलांच्या मनात एक प्रश्न असतो—हरतालिका तृतीयेच्या दिवशी मासिक पाळी आली तर काय करावे? पूजा करता येते का? व्रत सोडावे का? उपवास करावा का?
याबाबत सर्व कुटुंबांमध्ये किंवा धार्मिक परंपरांमध्ये एकच नियम आढळत नाही. त्यामुळे श्रद्धा, कुटुंबाची परंपरा आणि स्वतःच्या आरोग्याचा विचार करून निर्णय घेणे योग्य ठरते.
मासिक पाळी आली तर हरतालिकेची पूजा करता येते का?
मासिक पाळी ही महिलांच्या शरीरातील एक नैसर्गिक जैविक प्रक्रिया आहे. धार्मिक दृष्टिकोनातून मात्र पूजा करण्याबाबत कुटुंब, समाज आणि प्रदेशानुसार वेगवेगळ्या परंपरा आहेत. काही कुटुंबांमध्ये मासिक पाळीदरम्यान प्रत्यक्ष मूर्तीपूजा किंवा पूजा साहित्याला स्पर्श न करण्याची पद्धत पाळली जाते. अशा परिस्थितीत कुटुंबातील दुसरी महिला किंवा घरातील व्यक्तींकडून पूजा करून घेता येते.
मग पूजा कशी करावी?
या काळात शिवाची किंवा पार्वतीची मूर्ती, फुले, कलश किंवा इतर पूजा साहित्याला थेट हात लावू नये.
आपल्या घरातील परंपरेनुसार आई, सासू, बहीण किंवा अन्य महिला पूजन करू शकतात.
मूर्तीला स्पर्श न करता मनात भगवान शिव आणि माता पार्वतीचे ध्यान करू शकता.
पूजेच्या वेळी घरात सुरू असलेली कथा किंवा आरती ऐकून मानसिकरित्या सहभागी होता येते.
थेट पूजा करता येत नसल्याने मानसिक उपासना करावी. मनातल्या मनात देवाचे ध्यान, प्रार्थना, मंत्र जप किंवा नामस्मरण करावे. यामुळे व्रताचे पूर्ण पुण्य मिळते.
मासिक पाळीदरम्यान हरतालिका व्रतचा उपवास करावा का?
व्रत करण्याचा निर्णय धार्मिक श्रद्धेबरोबरच आपल्या आरोग्याचा विचार करून घ्यावा. हरतालिका व्रतामध्ये काही महिला दिवसभर उपवास करतात, तर काही ठिकाणी निर्जला उपवासाचीही परंपरा आहे. मासिक पाळीदरम्यान काही महिलांना पोटदुखी, थकवा, डोकेदुखी, चक्कर किंवा अशक्तपणा जाणवू शकतो. मासिक पाळीदरम्यान काही महिलांना वेदना, चक्कर, डोकेदुखी किंवा इतर त्रास होऊ शकतात. त्यामुळे तब्येत ठीक असेल तर आपल्या परंपरेनुसार व्रत करण्याचा विचार करता येतो; मात्र अशक्तपणा किंवा त्रास होत असल्यास कठोर उपवास करण्याचा हट्ट करू नये.
मासिक पाळी असेल तर निर्जला उपवास करावा का?
हा सर्वात महत्त्वाचा मुद्दा आहे. मासिक पाळीदरम्यान शरीराला विश्रांती, पुरेसे द्रवपदार्थ आणि पौष्टिक आहाराची गरज असू शकते. विशेषतः रक्तस्राव जास्त असल्यास अशक्तपणा जाणवू शकतो. मासिक रक्तस्रावामुळे काही महिलांमध्ये लोहाची कमतरता आणि रक्तक्षय होण्याचा धोका असतो. त्यामुळे मासिक पाळी सुरू असताना निर्जला उपवास करणे प्रत्येक महिलेसाठी योग्य आहे असे म्हणता येणार नाही. जर तुम्हाला पोटदुखी, चक्कर, खूप थकवा, अशक्तपणा किंवा जास्त रक्तस्राव होत असेल तर उपवास न करता शरीराला आवश्यक आहार आणि द्रवपदार्थ देणे अधिक महत्त्वाचे आहे. विशेषतः आधीपासून अशक्तपणा, रक्तक्षय किंवा इतर आरोग्य समस्या असल्यास डॉक्टरांचा सल्ला घेणे योग्य.
मासिक पाळी म्हणजे अशुद्धता का?
वैद्यकीयदृष्ट्या मासिक पाळी ही अशुद्धता नाही. ती गर्भाशयाच्या आतील अस्तरातील रक्त आणि ऊती शरीरातून बाहेर पडण्याची नैसर्गिक प्रक्रिया आहे. मासिक पाळीदरम्यान पूजा करायची की नाही हा प्रश्न मुख्यतः धार्मिक परंपरा आणि वैयक्तिक श्रद्धेशी संबंधित आहे; त्याला वैद्यकीय 'शुद्ध-अशुद्ध' असा आधार नाही. त्यामुळे मासिक पाळी आल्यामुळे महिलेला अपराधी किंवा कमीपणाची भावना वाटण्याचे कारण नाही. मासिक पाळीच्या काळात हरतालिका व्रत करायचे की नाही, हे ठरवताना तीन गोष्टी लक्षात ठेवा—आपली श्रद्धा, आपल्या कुटुंबाची परंपरा आणि आपले आरोग्य.
अस्वीकारण: धार्मिक विधींबाबतच्या प्रथा प्रदेश, कुटुंब आणि संप्रदायानुसार बदलू शकतात. त्यामुळे वरील माहितीला सार्वत्रिक धार्मिक आदेश समजू नये. धार्मिक आणि आरोग्याशी संबंधित निर्णय घेताना तज्ज्ञांचा सल्ला घ्यावा.
