६ किंवा ७ ऑक्टोबर, पितृपक्षातील पहिली एकादशी; तारखेबद्दलचा संभ्रम दूर करा
इंदिरा एकादशी २०२६: पितृपक्षात येणाऱ्या इंदिरा एकादशीला धर्मग्रंथांमध्ये विशेष महत्त्व आहे. असे म्हटले जाते की श्राद्ध काळात भगवान विष्णूची पूजा केल्याने पूर्वज प्रसन्न होतात, कारण इंदिरा एकादशीचे व्रत पाळणाऱ्यांसाठी आणि त्यांच्या पूर्वजांसाठी वैकुंठ धामाचा मार्ग मोकळा करते.
इंदिरा एकादशी २०२६: हिंदू धर्मात, भाद्रपद महिन्याच्या कृष्ण पक्षात येणाऱ्या एकादशी तिथीला इंदिरा एकादशी म्हणून ओळखले जाते. पितृपक्षात (श्राद्ध पक्षात) येत असल्यामुळे, या एकादशीचे धार्मिक आणि आध्यात्मिक महत्त्व अनेक पटींनी वाढते. असे मानले जाते की या दिवशी उपवास केल्याने, भगवान विष्णूची निर्धारित पद्धतीने पूजा केल्याने आणि पूर्वजांना आहुती व दान अर्पण केल्याने पूर्वजांची यमलोकातील यातनांपासून मुक्ती होते आणि त्यांना मोक्ष प्राप्त होतो.
जर एखादा पूर्वज अजाणतेपणी केलेल्या पापांमुळे दुःख भोगत असेल, तर त्यांच्या वंशजांनी इंदिरा एकादशीचा उपवास केल्याच्या पुण्यकर्मामुळे त्यांना थेट वैकुंठ धामात स्थान मिळते. चला तर मग, २०२६ मधील इंदिरा एकादशीची नेमकी तारीख, श्राद्ध आणि पूजेसाठीचा शुभ काळ आणि तिचे पौराणिक महत्त्व जाणून घेऊया:
इंदिरा एकादशी २०२६ तारीख आणि वेळ
हिंदू पंचांगानुसार, भाद्रपद महिन्याच्या कृष्ण पक्षातील एकादशी तिथीची सुरुवात आणि समाप्तीची वेळ खालीलप्रमाणे आहे.
एकादशी तिथी प्रारंभ: ६ ऑक्टोबर, २०२६, पहाटे २:०७ वाजता
एकादशी तिथी समाप्ती: ७ ऑक्टोबर, २०२६, मध्यरात्री १२:३४ वाजता
उपवासाची तारीख: ६ ऑक्टोबर, २०२६ (मंगळवार)
उपवास सोडण्याची वेळ: बुधवार, ७ ऑक्टोबर, २०२६, सकाळी ६:१७ ते सकाळी ८:३८ पर्यंत
इंदिरा एकादशीला कोणत्या पूर्वजांचे श्राद्ध केले जाते?
- कोणत्याही महिन्याच्या कृष्ण पक्ष किंवा शुक्ल पक्षाच्या एकादशी तिथीला निधन पावलेल्या कुटुंबातील सदस्यांसाठी किंवा पूर्वजांसाठी या दिवशी श्राद्ध केले जाते.
- धार्मिक मान्यतेनुसार, ज्या पूर्वजांनी कौटुंबिक जीवनाचा त्याग करून संन्यास किंवा अलिप्तता स्वीकारली, त्यांचे श्राद्ध देखील इंदिरा एकादशीला केले जाते.
एकादशीला श्राद्ध आणि तर्पण करण्यासाठी शुभ मुहूर्त
कुतुप मुहूर्त: सकाळी ११:४६ ते दुपारी १२:३३
रोहिणी मुहूर्त: दुपारी १२:३३ ते दुपारी १:२०
दुपार (मुख्य वेळ): दुपारी १:२० ते दुपारी ३:४०
श्री हरी विष्णू पूजा आणि दानासाठी शुभ मुहूर्त
इंदिरा एकादशीला भगवान विष्णूच्या 'हृषिकेश' रूपाची पूजा केली जाते. गरजूंना अन्न, वस्त्र आणि पाणी दान केल्याने शाश्वत पुण्य प्राप्त होते.
ब्रह्म मुहूर्त (सकाळची पूजा): सकाळी ४:४७ ते सकाळी ५:३६
विजय मुहूर्त: दुपारी २:१७ ते दुपारी ३:०४
गोधुली मुहूर्त (संध्याकाळचा दीपप्रसाद): सायंकाळी ६:१३ ते सायंकाळी ६:३८
निशिता मुहूर्त (रात्रीचे ध्यान): रात्री ११:५५ ते मध्यरात्री १२:४४
इंदिरा एकादशीच्या व्रताचे पौराणिक आणि धार्मिक महत्त्व
विष्णु पुराण आणि महाभारत काळातील कथांनुसार, इंदिरा एकादशीचे व्रत केवळ व्यक्तीची पापेच नष्ट करत नाही, तर त्यात पूर्वजांच्या सात पिढ्यांची मुक्ती देण्याची शक्ती देखील आहे. या दिवशी शाळीग्राम किंवा भगवान विष्णूच्या मूर्तीला तुळशीची पाने, तीळ आणि फळे अर्पण केल्याने व्यक्तीची अनेक जन्मांची शारीरिक आणि मानसिक पापे नष्ट होतात. जर एखादा पूर्वज त्याच्या काही चुकीमुळे लोकात किंवा यमलोकात दुःख भोगत असेल, तर या उपवासाचे व्रत घेऊन त्याचे पुण्य पूर्वजांना समर्पित केल्याने, त्यांना दुःखातून तात्काळ मुक्ती मिळते, ते आनंदी होतात आणि आपल्या वंशजांना सुख-समृद्धीचा आशीर्वाद देतात.
