श्राद्ध पक्षातील दशमी श्राद्धाचे महत्त्व, श्राद्ध कसे आणि कोणासाठी केले जाते ते जाणून घ्या
पितृपक्षाचा महान उत्सव २४ सप्टेंबर ते १० ऑक्टोबर दरम्यान सुरू आहे. सर्व पितृ अमावस्या १० ऑक्टोबर २०२६ रोजी असेल. पितृपक्षात दशमी श्राद्धाला स्वतःचे विशेष आणि पवित्र महत्त्व आहे. ही तारीख कोणत्याही महिन्याच्या कृष्ण पक्षाच्या किंवा शुक्ल पक्षाच्या दहाव्या दिवशी निधन पावलेल्या सर्व पूर्वजांच्या आत्म्यांच्या शांती आणि मुक्तीसाठी समर्पित आहे. २०२६ साली दशमी श्राद्ध सोमवार, ५ ऑक्टोबर रोजी साजरे केले जाईल.
दिनांक आणि शुभ वेळ (५ ऑक्टोबर, २०२६)
दशमी तिथी सुरू होईल: 5 ऑक्टोबर, 2026 सकाळी 03:53 वाजता
दशमी तिथी समाप्त होईल: 6 ऑक्टोबर 2026 रोजी सकाळी 02:07 वाजता
कुतुप मुहूर्त: सकाळी ११:४६ ते दुपारी १२:३३ (कालावधी: ४७ मिनिटे)
रोहिणी मुहूर्त: दुपारी १२:३३ ते दुपारी ०१:२० (कालावधी: ४७ मिनिटे)
दुपारचा कालावधी: दुपारी ०१:२० ते दुपारी ०३:४१
दशमी श्राद्धाचे धार्मिक आणि आध्यात्मिक महत्त्व
पूर्वजांचा आशीर्वाद: संपूर्ण विधीपूर्वक केल्या जाणाऱ्या या श्राद्धामुळे पूर्वजांचे आत्मे प्रसन्न होतात, ज्यामुळे ते प्रसन्न होतात आणि कुटुंबाला सुख, समृद्धी, यश आणि वंशवृद्धीचा आशीर्वाद देतात.
दुःखापासून मुक्ती: या दिवशी वेदीवर भक्तिभावाने पिंडदान अर्पण केल्याने, दुःखाने पीडित भटक्या जीवांना मोक्ष आणि स्वर्गप्राप्ती होते.
अश्वमेध यज्ञासारखाच परिणाम: अशी श्रद्धा आहे की दशमीच्या दिवशी पवित्र विहिरीजवळ पिंडदान केल्याने भक्ताला अश्वमेध यज्ञासारखेच पुण्य मिळते.
संपूर्ण पूजा आणि श्राद्ध विधी
शुद्धीकरण आणि तयारी: सकाळी स्नान करून स्वच्छ कपडे घाला. संपूर्ण घर स्वच्छ करून गंगाजल शिंपडा.
तर्पण विधी: दक्षिणाभिमुख होऊन बसा. एका तांब्याच्या भांड्यात पाणी, थोडे दूध, जव, तांदूळ, पांढरी फुले आणि काळे तीळ मिसळून ते आपल्या पूर्वजांना अर्पण करा.
पिंडदान: शिजवलेला भात आणि पीठ वापरून पिंड तयार करा आणि भक्तिभावाने त्याचे अर्पण करा.
सात्विक अन्नाची तयारी: लसूण आणि कांदा न वापरता, पूर्वजांच्या आवडीचे शुद्ध सात्विक अन्न (जसे की खीर, पुरी, भाजी) तयार करा.
पंचबली भोग: तयार केलेल्या अन्नाचा पहिला भाग काढून गाय, कावळा, कुत्रा, मुंगी आणि देव यांच्या बळीसाठी बाजूला ठेवा.
धूप आणि मंत्रोच्चार: गूळ आणि तूप एकत्र करून अग्नीला सुगंधी धूप अर्पण करा. धूप जळत असताना, 'ॐ पितृदेवताभ्यो नमः' या मंत्राचा सतत जप करा आणि याच मंत्रासह आहुती द्या.
ब्राह्मण भोजन आणि दान: कुतुप मुहूर्ताच्या वेळी, १० (किंवा किमान १) सदाचारी ब्राह्मणांना आदराने आपल्या घरी आमंत्रित करा, त्यांना भोजन द्या आणि आपल्या क्षमतेनुसार वस्त्र व दान देऊन निरोप द्या. जर ब्राह्मण भोजन देणे शक्य नसेल, तर गरजूंना पीठ, गूळ, तूप, मीठ आणि साखर यांचे दान करा.
सामूहिक दान: कुटुंबातील सर्व सदस्यांकडून समान रकमेची नाणी गोळा करून मंदिराला दान करा.
सायंकाळची पूजा आणि दीपप्रज्वलन: सायंकाळी, आपल्या पूर्वजांच्या नावाने, दक्षिणाभिमुख किंवा आपल्या बाल्कनी/गॅलरीमध्ये दोन, पाच, अकरा किंवा सोळा दिवे लावा. तसेच, पिंपळाच्या झाडाखाली दिवा लावा आणि शांतीसाठी प्रार्थना करा.
गीता पठण: या शुभ दिवशी भगवद्गीतेच्या १० व्या अध्यायाचे पठण करणे शुभ मानले जाते. शेवटी, कुटुंबातील सर्व सदस्यांनी एकत्र बसून प्रसादाचे ग्रहण करावे.
आवश्यक खबरदारी
भांड्यांची निवड: श्राद्ध विधी दरम्यान लोखंडी भांडी वापरण्यास सक्त मनाई आहे. त्याऐवजी सोने, चांदी, तांबे किंवा कांस्य धातूची भांडी वापरावीत.
आचरण आणि वर्तन: घरात शांततापूर्ण वातावरण राखा. कोणत्याही प्रकारचे वाद, राग किंवा तणाव टाळा.
प्राण्यांप्रति दया: कोणत्याही प्राणी, पक्षी किंवा असहाय्य जीवाला इजा करू नका; असे मानले जाते की पूर्वज कोणत्याही रूपात तुमच्या दारात येऊ शकतात.
