makar sankrant | संक्रांतीचं वाण

मकर संक्रांतीच्या दिवशी धनुर्मास (धुंधुरमास) संपतो. म्हणजे त्या दिवसापर्यंत तांदूळ आणि मुगडाळ यांच्या खिचडीचा नैवेद्य दाखवून सकाळी लवकर जेवण करण्याचा प्रघात आहे. संक्रांतीच्या दिवसात तीळ व गूळ यांना फार महत्त्व आहे कारण या काळात थंडी असते. त्यामुळे गूळ व तीळ यासारख्या उष्ण पदार्थाचे सेवन या काळात आरोग्यवर्धकच आहे. 

WD

गुळाची पोळी हे सणांचे वैशिष्ट्य. तिळाचे लाडू किंवा वड्या याही या सणांच्या निमित्तानेच बनतात. या काळात वाटाणे, ओले हिरवे हरभरे, गाजर, ऊस, शेंगा बोर हे शेतातले नवीन उत्पन्न याच काळात होते त्यामुळे याच पदार्थाचे वाण देण्याचाही प्रघात आहे.

वर उल्लेखलेले सर्व पदार्थ एका मातीच्या बोळक्यात घातले जातात. त्याला सुगड असेही म्हणतात. काही ठिकाणी त्यावर मातीची झाकणेही असतात. ही वाणं सवाष्णीला दिली जातात. एक देवाजवळ, एक तुळशीजवळ व तीन सवाष्णींना आपल्या घरी बोलवून वाण दिले जाते. काही बायका छोटी बोळकी देतात. काही बायका जरा मोठ्या आकाराची काळ्या रंगाची बोळकी देतात. त्याला 'सुगड' म्हणतात. बहुतेक कोकणस्थ ब्राह्मणांकडे सुगड देण्याची प्रथा आहे.

लग्नानंतरची पहिली पाच वर्षे महिला 'पाटावरची वाणं' देतात. म्हणजे वरचे सर्व पदार्थ, तिळगूळ, हळदकुंकू या वस्तू तीन सवाष्णींच्या घरी जाऊन देवासमोर पाट मांडून त्यावर ठेवल्या जातात. या काळात संक्रांतीपासून रथसप्तमीपर्यंत बायका हळदी कुंकवाचे कार्यक्रम करतात. त्यावेळी एककेकींना वस्तू दिल्या जातात. या वस्तू 'लुटल्या' जातात. पूर्वी काही ठिकाणी सोरट करत असत. 'सोरट'मध्ये वेगवेगळ्या प्रकारच्या वस्तू मांडून ठेवतात व समोरच्या वाडग्यातील चिठ्ठयांमधून एक चिठ्ठी निवडून त्यात असलेली वस्तू त्या सवाष्णीला कुंकू लावून देतात.

WD

लग्नानंतरची पाच वर्षे वेगवेगळ्या सौभाग्यदानाच्या वस्तू (कुंकवाच्या डब्या, कंगवा, आरसे, बांगड्या, काळे मणीसर इ.) देतात व नंतरच्या वर्षी आपणाला हव्या असलेल्या इतर वस्तू देतात. लग्नानंतर येणारी संक्रांत नवीन सुनेच्या कोडकौतुकाची असते. तशीच बाळाच्याही कौतुकाची असते. काही घरात तर पहिल्या संक्रांतसणाला हळद कुंकवाच्या राशी टेबलावर मांडतात. त्यातून प्रत्येकी आपल्याला हवे तेवढे घ्यायला सांगतात. (अक्षरश: लूटच की!) नवीन सुनेला काळी साडी, हलव्याचे दागिने घातले जातात. गळ्यात हार, मंगळसूत्र, बिंदी, कानातले, कंमरपट्टा, बाजूबंद या अन् अशा अनेक प्रकारचे हलव्याचे दागिने कित्येक हौशी बायका करतात. ते बनवणे ही एक कलाच आहे. हल्ली हे दागिने बनवण्याच्या स्पर्धा ही काही ठिकाणी आयोजित केल्या जातात. अनेकदा महिलेच्या नवर्‍यालाही गळ्यात मोठा हार व हातात हलव्यांनी सजवलेला नारळ दिला जातो.

WD

नवीन बाळाला (वर्षाच्या आतील) 'बोरन्हाण' केलं जातं लहान मुलांना भोवताली बसवून मध्ये पाटावर बाळाला बसवतात. त्याला काळं झबलं, अंगावर हलव्याचे दागिने, डोक्यावर मुकुट, मुरली या अन् अशा अनेक प्रकारच्या हलव्याच्या दागिन्यांची बाळाला सजवतात त्याच्या डोक्यावरून कुरमुरे, बोरं, चॉकलेट, गोळ्या या सारख्या मुलांना आवडणार्‍या वस्तू घालतात व इतर मुलेही त्याचा आनंद घेतात. या अन् अशा अनेक पद्धती आपल्यात आहेत. या मागे रूढी नसून नव्याचे स्वागत करणे त्यातून आनंद घेणे हा आहे. आपल्या शेतातल्या पेरणीतून उगवलेला हा वानोळा एकमेकींना देणे ही सामाजिक परिस्थितीतून निर्माण झालेली रूढी आहे. पूर्वी एकत्र येण्याची संधी बायकांना दुर्मिळ होती. त्यामुळेच ही प्रथा निर्माण झाली असणार. या वस्तू लुटण्याच्या निमित्ताने संक्रांतीपासून रथसप्तमीपर्यंत एकमेकींकडे जाता येतं. भेटण्याचा आनंद, संधी आजच्या काळातही हवीच. त्या निमित्ताने पुन्हा नातलग, मैत्रिणी एकत्र येतात. हाच खरा या मागचा अर्थ.

WD

पूर्वी नवीन येणारी सून वयाने फार लहान असे. त्यामुळे या सारख्या कौतुकसोहळ्यातून तिचे कौतुक तर व्हायचेच पण ती तिच्या नवथर वयाप्रमाणे आवडणार्‍या वस्तूही एकमेकांना दिल्या जायच्या. त्यातून तिला लागणार्‍या गरजेच्या वस्तूही मिळतात आणि मैत्रिणींना भेटल्याचा आनंदही. त्याच काळात तिच्या बाळाच्या बोरन्हाणातून तीही आनंद मिळवत असे. म्हणूनच ही पहिली पाच वर्ष खर्‍या अर्थाने तिच्या आयुष्यात आनंदाची ठरत असावीत.

यातली रूढी सोडली तर काही चांगल्या गोष्टी, पुस्तके, संकल्प या सारख्या प्रकारांनी आपणही एकमेकींना ज्ञानांनी समृद्ध करूया.

समाजाभिमुख होऊया आणि आपली सामाजिक जबाबदारीही पेलूया. संक्रांतीचा हा नवा अर्थ मनी बाळगायला हरकत नाही? तुम्हाला काय वाटतं?

• वेबदुनिया वर वाचा :
• मराठी ज्योतिष
• लाईफस्टाईल
• बॉलीवूड
• मराठी बातम्या

नवीन

Vat Purnima 2026 यंदा वटपौर्णिमा कधी आहे? तारीख, मुहूर्त, प्रार्थना आणि पूजा विधी जाणून घ्या

वटपौर्णिमा २०२६: तारीख आणि शुभ मुहूर्त हिंदू पंचांगानुसार, ज्येष्ठ महिन्यातील पौर्णिमा तिथीला वटपौर्णिमा साजरी केली जाते. उदयतिथीनुसार यंदा हा सण सोमवार, २९ जून रोजी साजरा केला जाईल. वटपौर्णिमा तारीख: २९ जून २०२६ (सोमवार) पौर्णिमा तिथी प्रारंभ: २९ जून २०२६ रोजी पहाटे ३:०७ वाजता पौर्णिमा तिथी समाप्ती: ३० जून २०२६ रोजी पहाटे ५:२७ वाजता पूजेचा शुभ मुहूर्त: २९ जून रोजी सकाळी ०६:३० ते दुपारी १२:३० या वेळेत पूजेचा सर्वोत्तम मुहूर्त आहे.

रविवारी ७ जून रोजी भानुसप्तमी: या दिवशी चुकूनही करू नका ही कामे, अन्यथा होऊ शकते नुकसान

भानुसप्तमीला या गोष्टी करणे टाळा: तांब्याच्या वस्तू विकणे किंवा दान करणे: तांबे धातूचा थेट संबंध सूर्यदेवाशी आहे. त्यामुळे या दिवशी तांब्याच्या वस्तू विकणे किंवा कोणालातरी दान करणे (विशेषतः मोबदला घेऊन) अशुभ मानले जाते. यामुळे कुंडलीतील सूर्य कमजोर होऊ शकतो. मिठाचे सेवन: भानुसप्तमीच्या दिवशी अन्नात मिठाचा वापर टाळावा किंवा कमीत कमी करावा. शक्य असल्यास या दिवशी अळणी (विना मिठाचे) जेवण करावे. असे केल्याने सूर्यदेवाचा आशीर्वाद मिळतो आणि आरोग्य सुधारते.

चाणक्य नीती: या ५ सवयी तुम्हाला तुमच्या प्रियजनांना दूर करतात

आचार्य चाणक्य यांनी त्यांच्या नीतीशास्त्रामध्ये अशा काही सवयींचे वर्णन केले आहे, ज्या तुमच्या प्रियजनांना तुमच्यापासून दूर नेऊ शकतात. तुम्ही या सवयींपासून जितके दूर राहाल, तितका जास्त आनंद तुम्हाला जीवनात मिळेल आणि तुमच्या नात्यांमध्ये अधिक प्रेम व सलोखा टिकून राहील.

Guru Purnima 2026 गुरु पौर्णिमा २०२६ तारीख, मुहूर्त , विधी आणि महत्त्व

गुरु पौर्णिमा मुहूर्त पौर्णिमा तिथी २८ जुलै २०२६ रोजी १८:२१:३६ वाजता सुरू पौर्णिमा तिथी २९ जुलै २०२६ रोजी २०:०७:३८ वाजता समाप्त पूजा मुहूर्त: सकाळी ५:४१ ते सकाळी ९:०४

आरती शुक्रवारची

जयदेव जयदेव जय विघ्नाधीशा ॥ अनुभव पंचारती ओवाळूं धीशा ॥जयदेव०॥धृ०॥ सज्जन मुनिजन योगी ध्याती निजचित्तीं ॥ चिंतातित होऊनी अनुभव भोगिती ॥ स्वानंद अनुलक्ष लक्षती सद्‌वृत्ती ॥ व्यक्ताव्यक्तरुपीं जय ब्रह्ममूर्तिं ॥जयदेव० ॥१॥ सृष्टी माजि लोक बोलती गौरीज ॥ पाहतां केवळ ब्रह्म अवतरलें सहज ॥

Video

अधिक व्हिडिओ पहा

नक्की वाचा

भारतात नवीन Bajaj Avenger 220 Street लाँच: शक्तिशाली 220cc इंजिन आणि क्रूझर शैलीची वैशिष्ट्ये; किंमत जाणून घ्या

Bajaj Avenger 220 लाँच: Bajaj Auto ने भारतीय बाजारपेठेसाठी Avenger Street 220 मध्ये अद्यतने केली असून, तिची सुरुवातीची किंमत ₹1.30 लाख (एक्स-शोरूम) निश्चित केली आहे. ही क्रूझर-शैलीतील मोटरसायकल विशेषतः शहरी प्रवासासाठी डिझाइन करण्यात आली आहे. Street 160 चे उत्पादन थांबवल्यानंतर, ही बाईक आता कंपनीच्या उत्पादनांच्या श्रेणीतील एक अत्यंत महत्त्वाची मॉडेल बनली आहे.

अकबर-बिरबलची कहाणी : कोण जिंकणार?

Kids story : सम्राट अकबर युद्धाची तयारी करत होता. सैन्य पूर्णपणे तयार होते. राजा बिरबलासोबत घोड्यावर बसून आला. राजाने सैन्याला रणांगणाकडे कूच करण्याचा आदेश दिला. राजा पुढे चालत होता आणि त्याचे मोठे सैन्य त्याच्या मागे येत होते.

AC ची थंड हवा आणि सांधेदुखी; काय आहे यामागचे नेमके कारण? जाणून घ्या डॉक्टरांचा सल्ला

उन्हाळ्यातील कडाक्याच्या उष्णतेमध्ये, वातानुकूलित (AC) वातावरणात बसल्याने खूप मोठा दिलासा मिळतो. मात्र, AC मध्ये दीर्घकाळ बसून राहणे, किंवा रात्रभर एसी चालू ठेवून झोपणे यामुळे सकाळी उठल्यावर सांधेदुखी आणि सांध्यांमध्ये आखडलेपणा (stiffness) जाणवू शकतो. अनेकदा हात, पाय आणि शरीरातील विविध सांध्यांमध्ये वेदना जाणवू लागतात. जर तुम्हालाही एसीमध्ये बसल्यामुळे गुडघे, मान किंवा खांद्यांमध्ये आखडलेपणा जाणवत असेल, तर काळजी करू नका; ही एक अतिशय सामान्य बाब आहे. एसीच्या संपर्कात आल्यावर बहुतेक लोकांना अशा समस्यांचा सामना करावा लागतो. अनेक अभ्यासांतून असे दिसून आले आहे की, घरातील कमी तापमान सांधेदुखी वाढवू शकते, ज्यामुळे संधिवात आणि सांध्यांची जळजळ यांसारख्या समस्या अधिकच बळावतात.

गणरायाच्या नावावरून मुलींची 6 सुंदर नावे अर्थासहित

आध्या: प्रथम किंवा सुरुवात आध्या हे नाव गणेशाच्या 'आदिपूज्य' किंवा प्रथम पूजनीयाच्या भूमिकेवरून प्रेरित आहे. 'आध्या' म्हणजे प्रथम किंवा सुरुवात, जे गणेशाच्या 'प्रथम वंदना' च्या परंपरेशी जुळते. हे नाव असणारी मुलगी जीवनाच्या प्रत्येक टप्प्यात प्रथम यशस्वी होण्याची क्षमता ठेवते. हिंदू धर्मात कोणत्याही शुभ कार्याची सुरुवात गणेश पूजेने होते, ज्यामुळे हे नाव आशावादी आणि नेतृत्वपूर्ण बनते. आध्या नावाची मुलगी नवीन सुरुवातींना घाबरत नाही, आणि तिचे व्यक्तिमत्त्व इतरांना मार्गदर्शन करेल. कल्पना करा, ती एक उद्योजिका किंवा नेत्री म्हणून नवीन युगाची सुरुवात करत असेल. हे नाव निवडणे म्हणजे तिच्या जीवनात गणेशाच्या आशीर्वादाने प्रत्येक नवीन पाऊल यशस्वी होईल.

Vastu for Gifting Watch: मुलांच्या वाढदिवशी त्यांना घड्याळ भेट दिल्यास काय परिणाम होतो?

1. वेळेचे महत्त्व समजून घेणे 2. शिस्त आणि जबाबदारी 3. वेळ पाहण्यास शिकणे 4. स्वातंत्र्याची भावना 5. वास्तु आणि ज्योतिषशास्त्रीय दृष्टिकोन 6. तुम्ही कोणते घड्याळ भेट द्यावे?