कमी पाण्यात भरपूर उत्पन्न: सीताफळ शेतीतून मिळवा लाखो रुपयांचा नफा
सीताफळ लागवड हे कमी पाण्यात, कमी खर्चात आणि कोरडवाहू जमिनीत चांगले उत्पन्न देणारे एक प्रमुख फळपीक आहे. महाराष्ट्रातील हवामान सीताफळ लागवडीसाठी अत्यंत पोषक आहे. सीताफळ लागवडीची संपूर्ण माहिती जाणून घ्या.....
१. हवामान आणि जमीन
हवामान: उष्ण आणि कोरडे हवामान सीताफळ पिकासाठी उत्तम असते. फळे पिकण्याच्या काळात उष्णता आणि कोरडेपणा आवश्यक असतो. जास्त पाऊस किंवा दमट हवामान या पिकाला जास्त मानवतात नाही.
जमीन: हलकी, मध्यम ते खडकाळ, तसेच पाण्याचा निचरा होणारी जमीन योग्य ठरते.
सामू (pH): जमिनीचा सामू ६.५ ते ७.५ दरम्यान असावा. अगदी मुरमाड किंवा डोंगराळ जमिनीतही सीताफळ चांगले येते. (पाणी साचून राहणारी काळी भारी जमीन टाळावी).
२. सुधारित जाती (Varieties)
बालानगर : महाराष्ट्रात सर्वात जास्त लावली जाणारी जात. फळे मोठी, गर जास्त, बिया कमी आणि चवीला गोड असतात.
एन.एम.के. ०१ (गोल्ड) / NMK-01 (Gold): फळांचा आकार मोठा, गर भरपूर, बियांची संख्या कमी आणि बाजारात उत्तम भाव मिळवणारी जात.
अरका सहन : आय.आय.एच.आर. (IIHR) द्वारे विकसित. फळे अत्यंत गोड आणि गराचे प्रमाण जास्त.
वाशिम सिलेक्शन, धारूर सिलेक्शन: स्थानिक हवामानासाठी योग्य असणाऱ्या इतर प्रमुख जाती.
३. लागवड तंत्रज्ञान
लागवडीचा काळ: जून ते जुलै (पावसाळ्याच्या सुरुवातीला).
लागवडीचे अंतर:
साधारण लागवड: ५ × ५ मीटर किंवा ४ × ४ मीटर (प्रति एकर सुमारे १६० ते २५० झाडे).
सघन लागवड: ४ × ३ मीटर किंवा ३ × ३ मीटर.
खड्ड्यांचा आकार: ६० × ६० × ६० सें.मी. आकाराचे खड्डे खणावेत.
खड्डे भरणे: खड्ड्यांमध्ये ५ ते १० किलो चांगले कुजलेले शेणखत, १ किलो सिंगल सुपर फॉस्फेट आणि ५० ग्रॅम ट्रायकोडर्मा किंवा कडुनिंबाची पेंड मातीत मिसळून खड्डे भरावेत.
४. पाणी आणि खत व्यवस्थापन
पाणी व्यवस्थापन:
सीताफळ हे दुष्काळ सहन करणारे पीक आहे, तरीही पहिल्या २ ते ३ वर्षांत झाडाची चांगली वाढ होण्यासाठी नियमित पाणी द्यावे.
ठिबक सिंचन पद्धत सर्वोत्तम ठरते.
फळधारणेच्या काळात (ऑगस्ट ते ऑक्टोबर) नियमित पाणी दिल्यास फळांची साईज आणि गुणवत्ता उत्तम मिळते.
खत व्यवस्थापन:
पूर्ण वाढलेल्या झाडासाठी (३ वर्षांनंतर): प्रति झाड १० ते १५ किलो शेणखत, २५० ग्रॅम नत्र, १२५ ग्रॅम स्फुरद (Phosphorus), आणि १२५ ग्रॅम पालाश (Potash) दरवर्षी पावसाळ्याच्या सुरुवातीला द्यावे.
५. छाटणी आणि बहार धरणे
बहार धरणे: सीताफळाला साधारणपणे मृग बहार (जून-जुलैमध्ये फुले येणे) घेतला जातो.
छाटणी: दरवर्षी एप्रिल ते मे महिन्यात झाडाची हलकी छाटणी (Pruning) करावी. यामुळे वाळलेल्या, रोगट फांद्या निघून जातात आणि नवीन फांद्यांवर भरपूर फळधारणा होते.
६. कीड व रोग नियंत्रण
पिठ्या ढेकूण : हा सीताफळावरील मुख्य शत्रू आहे.
उपाय: फळांवर आणि फांद्यांवर पांढरे ढेकूण दिसल्यास व्हर्टिसिलियम लेकानी या जैविक बुरशीनाशकाची किंवा अझाडिरॅक्टिन (कडुनिंबाचे तेल) ची फवारणी करावी. गर्दी जास्त असल्यास शिफारसीनुसार रासायनिक कीटकनाशक वापरावे.
फळ सड : दमट हवामानात फळे काळी पडून सडतात. यासाठी कॉपर ऑक्सिक्लोराईड (COC) ३ ग्रॅम प्रति लिटर पाण्यात मिसळून फवारावे.
७. काढणी आणि उत्पादन
काढणी: कलम लावल्यापासून तिसऱ्या किंवा चौथ्या वर्षापासून फळे मिळण्यास सुरुवात होते.
ओळख: फळाच्या डोळ्यांमधील (रेषांमधील) अंतर वाढून पांढरट किंवा पिवळसर रंग दिसू लागला की फळ काढणीस तयार झाले असे समजावे.
उत्पादन: एका पूर्ण वाढलेल्या झाडापासून दरवर्षी सुमारे ५० ते १०० फळे (सुमारे १५ ते २५ किलो) मिळतात.
सीताफळाला बाजारात आणि प्रक्रिया उद्योगात मोठी मागणी असल्याने योग्य नियोजनाने यातून दर्जेदार उत्पादन आणि चांगला नफा मिळवता येतो.
