Shraddha Paksha 2026: श्राद्ध पक्षातील एकादशी श्राद्धाचे महत्त्व, श्राद्ध कसे आणि कोणासाठी केले जाते ते जाणून घ्या
पितृपक्षाचा पवित्र काळ हा आपल्या पूर्वजांबद्दल आदर, कृतज्ञता आणि सन्मान व्यक्त करण्याची एक दैवी संधी आहे. यावर्षी, २४ सप्टेंबर रोजी सुरू झालेला पितृपक्ष, १० ऑक्टोबर २०२६ रोजी सर्व पितृ अमावस्येला समाप्त होईल. या संपूर्ण पंधरवड्यात एकादशी श्राद्धाला (ग्यारस श्राद्ध) एक अत्यंत विशेष आणि गौरवशाली स्थान आहे.
ही तारीख कोणत्याही महिन्याच्या शुक्ल किंवा कृष्ण पक्षाच्या एकादशी तिथीला निधन पावलेल्या सर्व पूर्वजांच्या आत्म्यांच्या शांती आणि मुक्तीसाठी समर्पित आहे. २०२६ मध्ये, एकादशी श्राद्ध सोमवार, ६ ऑक्टोबर रोजी साजरे केले जाईल आणि याच दिवशी पवित्र इंदिरा एकादशीचा उपवासही पाळला जाईल.
एकादशी तिथी प्रारंभ: ६ ऑक्टोबर, २०२६, पहाटे २:०७ वाजता
एकादशी तिथी समाप्ती: ७ ऑक्टोबर, २०२६, मध्यरात्री ००:३४ वाजता
कुतुप मुहूर्त: सकाळी ११:४६ ते दुपारी १२:३३ (कालावधी: ४७ मिनिटे)
रोहिणी मुहूर्त: दुपारी १२:३३ ते दुपारी १:२० (कालावधी: ४७ मिनिटे)
दुपार: दुपारी १:२० ते दुपारी ३:४०
एकादशी श्राद्धाचे अलौकिक महत्त्व
नरक आणि शिक्षेतून मुक्ती: असे मानले जाते की, जर एखादा पूर्वज आपल्या अजाणतेपणी केलेल्या पापांमुळे यमलोकात यातना भोगत असेल, तर या दिवशी उपवास करून आपल्या पुण्याईचे फळ त्या पूर्वजांना अर्पण केल्यास, त्यांना यमाच्या यातनांमधून तात्काळ मुक्ती मिळते आणि स्वर्गप्राप्ती होते. संन्यासी आणि ऋषीमुनींचा आशीर्वाद: संन्यास घेतलेल्या ऋषीमुनी आणि संतांसाठी श्राद्ध विधी करण्यासाठी एकादशी हा सर्वोत्तम काळ मानला जातो. या दिवशी श्राद्ध विधी केल्याने सर्व वेदांचे ज्ञान आणि ऋषीमुनींचा आशीर्वाद प्राप्त होतो.
आर्यमादेव आणि श्री हरी यांचा आशीर्वाद: या दिवशी उपवास आणि तर्पण केल्याने पूर्वज देवता आर्यमा आणि भगवान शालिग्राम (श्री विष्णू) अत्यंत प्रसन्न होतात, ज्यामुळे सर्व पापांचा नाश होतो आणि मनुष्य कर्जातून मुक्त होतो.
शाश्वत धनाची प्राप्ती: जे अश्विन कृष्ण एकादशीला दान आणि तर्पण करतात, त्यांच्या धन, समृद्धी, सुख आणि वैभवात सतत वाढ होते. सर्व रखडलेली कामे पूर्ण होतात.
एकादशी श्राद्धासाठी संपूर्ण पूजा विधी
शुद्धीकरण आणि स्नान: भक्ताने सकाळी सूर्योदयापूर्वी उठून स्नान करावे आणि स्वच्छ वस्त्रे परिधान करावीत.
देवतांना आणि पंचबलीला नैवेद्य: सर्वप्रथम, देवतांना अग्निग्रास अर्पण करा. यानंतर, गायी, कावळे, कुत्रे, मुंग्या आणि मासे यांना खाऊ घाला. तसेच पिंपळाच्या झाडाखाली आदराने अन्न आणि पाणी अर्पण करा.
तर्पण कर्म: दक्षिणेकडे तोंड करून, आपल्या हातात पाणी, कुशा गवत, जव (बार्ली) आणि काळे तीळ घेऊन ते भक्तिभावाने पूर्वजांना अर्पण करा.
पिंडदान: जव (बार्ली), तांदूळ, तीळ आणि पीठ यांपासून पिंड (एक पवित्र गोळा) तयार करा आणि पूर्वजांच्या आत्म्याच्या शांतीसाठी तो अर्पण करा.
सात्विक अन्नाची तयारी: कांदा किंवा लसूण न वापरता सात्विक अन्न (जसे की खीर, पुरी आणि भाज्या) तयार करा.
ब्राह्मण भोजन आणि दान: कुतुपाच्या किंवा दुपारच्या शुभ मुहूर्तावर एका सदाचारी ब्राह्मणाला आदराने आपल्या घरी आमंत्रित करा आणि त्यांना भोजन द्या. त्यानंतर, आपल्या क्षमतेनुसार त्यांना दक्षिणा, वस्त्रे आणि दान अर्पण करा आणि त्यांचे आशीर्वाद घ्या.
घेण्यासारखी आवश्यक खबरदारी
ब्रह्मचर्याचे पालन: श्राद्ध विधी करणाऱ्या व्यक्तीने दिवसभर विचाराने, वाणीने आणि कृतीने ब्रह्मचर्य पाळावे.
तामसिक पदार्थांचे सेवन टाळणे: या पवित्र दिवशी डाळ, लसूण, कांदा, मुळा, वांगी आणि इतर कोणत्याही तामसिक पदार्थांचे सेवन करण्यास सक्त मनाई आहे.
शारीरिक निर्बंध: या दिवशी केस कापणे, दाढी करणे किंवा नखे कापणे सक्त मनाई आहे.
दान: श्राद्ध विधी पूर्ण झाल्यावर, आपल्या क्षमतेनुसार गरीब, असहाय्य आणि गरजू लोकांना अन्न किंवा वस्त्र दान करा.
ALSO READ: पितृपक्षात जन्मलेले बाळ पूर्वजांचा आशीर्वाद? जाणून घ्या मुलांची २० अत्यंत सुंदर आणि युनिक नावे!
शुभ वेळ आणि वेळेची मर्यादा (६ ऑक्टोबर, २०२६)एकादशी तिथी प्रारंभ: ६ ऑक्टोबर, २०२६, पहाटे २:०७ वाजता
एकादशी तिथी समाप्ती: ७ ऑक्टोबर, २०२६, मध्यरात्री ००:३४ वाजता
कुतुप मुहूर्त: सकाळी ११:४६ ते दुपारी १२:३३ (कालावधी: ४७ मिनिटे)
रोहिणी मुहूर्त: दुपारी १२:३३ ते दुपारी १:२० (कालावधी: ४७ मिनिटे)
दुपार: दुपारी १:२० ते दुपारी ३:४०
एकादशी श्राद्धाचे अलौकिक महत्त्व
नरक आणि शिक्षेतून मुक्ती: असे मानले जाते की, जर एखादा पूर्वज आपल्या अजाणतेपणी केलेल्या पापांमुळे यमलोकात यातना भोगत असेल, तर या दिवशी उपवास करून आपल्या पुण्याईचे फळ त्या पूर्वजांना अर्पण केल्यास, त्यांना यमाच्या यातनांमधून तात्काळ मुक्ती मिळते आणि स्वर्गप्राप्ती होते. संन्यासी आणि ऋषीमुनींचा आशीर्वाद: संन्यास घेतलेल्या ऋषीमुनी आणि संतांसाठी श्राद्ध विधी करण्यासाठी एकादशी हा सर्वोत्तम काळ मानला जातो. या दिवशी श्राद्ध विधी केल्याने सर्व वेदांचे ज्ञान आणि ऋषीमुनींचा आशीर्वाद प्राप्त होतो.
शाश्वत धनाची प्राप्ती: जे अश्विन कृष्ण एकादशीला दान आणि तर्पण करतात, त्यांच्या धन, समृद्धी, सुख आणि वैभवात सतत वाढ होते. सर्व रखडलेली कामे पूर्ण होतात.
एकादशी श्राद्धासाठी संपूर्ण पूजा विधी
शुद्धीकरण आणि स्नान: भक्ताने सकाळी सूर्योदयापूर्वी उठून स्नान करावे आणि स्वच्छ वस्त्रे परिधान करावीत.
तर्पण कर्म: दक्षिणेकडे तोंड करून, आपल्या हातात पाणी, कुशा गवत, जव (बार्ली) आणि काळे तीळ घेऊन ते भक्तिभावाने पूर्वजांना अर्पण करा.
पिंडदान: जव (बार्ली), तांदूळ, तीळ आणि पीठ यांपासून पिंड (एक पवित्र गोळा) तयार करा आणि पूर्वजांच्या आत्म्याच्या शांतीसाठी तो अर्पण करा.
ब्राह्मण भोजन आणि दान: कुतुपाच्या किंवा दुपारच्या शुभ मुहूर्तावर एका सदाचारी ब्राह्मणाला आदराने आपल्या घरी आमंत्रित करा आणि त्यांना भोजन द्या. त्यानंतर, आपल्या क्षमतेनुसार त्यांना दक्षिणा, वस्त्रे आणि दान अर्पण करा आणि त्यांचे आशीर्वाद घ्या.
घेण्यासारखी आवश्यक खबरदारी
ब्रह्मचर्याचे पालन: श्राद्ध विधी करणाऱ्या व्यक्तीने दिवसभर विचाराने, वाणीने आणि कृतीने ब्रह्मचर्य पाळावे.
तामसिक पदार्थांचे सेवन टाळणे: या पवित्र दिवशी डाळ, लसूण, कांदा, मुळा, वांगी आणि इतर कोणत्याही तामसिक पदार्थांचे सेवन करण्यास सक्त मनाई आहे.
शारीरिक निर्बंध: या दिवशी केस कापणे, दाढी करणे किंवा नखे कापणे सक्त मनाई आहे.
दान: श्राद्ध विधी पूर्ण झाल्यावर, आपल्या क्षमतेनुसार गरीब, असहाय्य आणि गरजू लोकांना अन्न किंवा वस्त्र दान करा.
