उन्हाळी हंगामातील काही प्रमुख पिके आणि त्यांची संक्षिप्त माहिती Information on summer crops
उन्हाळी पिकांची लागवड ही कमी कालावधीत चांगले उत्पन्न देणारा एक उत्तम पर्याय आहे. हिवाळ्यानंतर, म्हणजेच जानेवारीच्या शेवटापासून मार्चच्या पहिल्या आठवड्यापर्यंत उन्हाळी पिकांची पेरणी केली जाते. योग्य पाणी व्यवस्थापन आणि हवामानाचा अंदाज घेऊन घेतलेली पिके शेतकर्यांना चांगला आर्थिक नफा मिळवून देतात. उन्हाळी हंगामातील प्रमुख पिके आणि त्यांची संक्षिप्त माहिती जाणून घ्या...
१. प्रमुख धान्य आणि तेलबिया पिके
उन्हाळी भुईमूग:
कालावधी: ११० ते १२० दिवस.
वैशिष्ट्य: खरीप पिकाच्या तुलनेत उन्हाळी भुईमुगावर कीड व रोगाचा प्रादुर्भाव कमी असतो आणि उत्पादन जास्त मिळते.
प्रमुख वाण: टीजी-२४, टीपीजी-४१, फुले प्रगती, जेएल-२४.
उन्हाळी तीळ:
कालावधी: ८५ ते ९५ दिवस.
वैशिष्ट्य: कमी पाण्यात आणि कमी खर्चात येणारे पीक. उन्हाळ्यात तिळाचे दाणे चमकदार आणि दर्जेदार मिळतात.
प्रमुख वाण: पीकेव्ही-एनटी ११, एनटीआर-५८, श्वेता.
उन्हाळी मूग व उडीद:
कालावधी: ६५ ते ७५ दिवस.
वैशिष्ट्य: ही पिके जमिनीचा सुपीकता वाढवण्यास मदत करतात आणि कमी कालावधीत हातात येतात.
प्रमुख वाण (मूग): वैभवी, बीपीएमआर-१४५, पीकेव्ही मुंग-८८०२.
उन्हाळी मका:
कालावधी: ९० ते १०० दिवस.
वैशिष्ट्य: चारा आणि धान्य अशा दोन्ही उद्देशांसाठी उत्तम पीक. बाजारात हिरव्या कणसांना चांगली मागणी असते.
२. भाजीपाला पिके
उन्हाळ्यात भाजीपाल्याला चांगला बाजारभाव मिळतो. योग्य सिंचनाची सोय असल्यास खालील भाजीपाला पिके घेता येतात:
भेंडी व गवार: उन्हाळ्यात या भाज्यांची आवक चांगली असते आणि उत्पन्नही लवकर सुरू होते.
वांगी व टोमॅटो: उन्हाळी हंगामात योग्य मल्चिंग (Mulching) आणि ठिबक सिंचनाचा वापर करून चांगले उत्पादन घेता येते.
पालेभाज्या (कोथिंबीर, मेथी, पालक): कमी कालावधीत (३० ते ४० दिवस) झटपट पैसे मिळवून देणारी पिके.
३. फळभाज्या व वेलवर्गीय पिके
उन्हाळ्यात शरीराला थंड ठेवणाऱ्या आणि पाण्याचे प्रमाण जास्त असणाऱ्या फळांना बाजारात प्रचंड मागणी असते:
कलिंगड आणि टरबूज :
कालावधी: ७५ ते ९० दिवस.
फायदा: उन्हाळ्यात मागणी जास्त असल्याने योग्य नियोजनाने अत्यंत चांगला नफा मिळतो.
काकडी, दुधी भोपळा, कारले व शिराळे: वेलवर्गीय भाज्यांची लागवड ठिबक आणि ताटी/मांडव पद्धतीचा वापर करून केल्यास भरपूर उत्पन्न मिळते.
उन्हाळी पिकांच्या व्यवस्थापनासाठी महत्त्वाच्या टिप्स
पाणी व्यवस्थापन: उन्हाळ्यात पाण्याचे बाष्पीभवन जास्त होते, त्यामुळे ठिबककिंवा तुषार सिंचनाचा वापर करावा.
आच्छादन: जमिनीतील ओलावा टिकवून ठेवण्यासाठी आणि तणांचा बंदोबस्त करण्यासाठी प्लास्टिक मल्चिंग किंवा सेंद्रिय आच्छादनाचा वापर करावा.
पेरणीची योग्य वेळ: पेरणी खूप उशिरा करू नये; मार्चच्या पहिल्या आठवड्यापर्यंत सर्व उन्हाळी पेरण्या पूर्ण कराव्यात, जेणेकरून पावसाळ्यापूर्वी काढणी पूर्ण होते.
अस्वीकरण (Disclaimer) : या लेखात दिलेली माहिती आणि उपाय सामान्य माहितीवर आधारित आहे.या माहितीची पूर्णता, विश्वासार्हता आणि अचूकता याबाबत वेबदुनिया कोणतीही हमी देत नाही. अधिक माहितीसाठी संबंधित तज्ज्ञांचा सल्ला घ्यावा.
Edited By- Dhanashri Naik
