हरितालिका तृतीयेच्या दिवशी हे एक काम नक्की करा; शिव-पार्वतीची कृपा मिळते अशी आहे मान्यता
हरितालिका तृतीया हा भगवान शिव आणि माता पार्वतीला समर्पित अत्यंत महत्त्वाचा सण मानला जातो. भाद्रपद महिन्यातील शुक्ल पक्षातील तृतीया तिथीला हा व्रत-सण साजरा केला जातो.यंदाच्या वर्षी हा सण १४ सप्टेंबर २०२६ रोजी साजरा केला जात आहे. हा सण सवाष्ण बायका वैवाहिक जीवनासाठी आणि अविवाहित मुली चांगला वर मिळण्यासाठी केला जातो. या दिवशी एक काम केल्याने भगवान शिव आणि माता पार्वतीची विशेष कृपा मिळते.
हरितालिका तृतीयेच्या दिवशी वाळूचे (किंवा काळ्या मातीचे) शिवलिंग बनवून शिव-पार्वतीची सोळा उपचारांनी पूजा करणे आणि सोळा प्रकारची पत्री (पाने) वाहणे हे सर्वात महत्त्वाचे काम मानले जाते. या दिवशी निर्जला किंवा फलाहार उपवास करून उमा-महेश्वराची भक्तीभावाने पूजा केल्याने अखंड सौभाग्याचा आणि इच्छित मनोकामनेचा आशीर्वाद मिळतो, अशी धार्मिक मान्यता आहे.
हरितालिका तृतीयेचे महत्त्व
माता पार्वतीने भगवान शिवाला पतीरूपात मिळवण्यासाठी घनदाट जंगलात जाऊन हे अत्यंत कठीण व्रत केले होते. पार्वतीच्या मैत्रिणीने तिचे अपहरण करून तिला जंगलात नेले (म्हणून 'हरित' म्हणजे अपहरण आणि 'आलिका' म्हणजे मैत्रीण - 'हरितालिका'
फलश्रुती: हे व्रत केल्याने सुवासिनींच्या पतीला दीर्घायुष्य लाभते आणि अविवाहित मुलींना मनजोगता वर मिळतो अशी श्रद्धा आहे.
पूजेसाठी आवश्यक साहित्य
माती/वाळू: शिवलिंग, गणेशमूर्ती आणि सखीसह पार्वतीची मूर्ती बनवण्यासाठी.
१६ प्रकारची पत्री: बेलपत्र, धोतऱ्याचे फूल/फळ, आघाडा, दुर्वा, तुळशी (फक्त गणपतीसाठी) इत्यादी.
सौभाग्याचे साहित्य: हळद-कुंकू, काचेच्या हिरव्या बांगड्या, काळा पोत, फणी, आरसा, जोडवी (सोळा शृंगार).
इतर: केळीचे पान, फळे, फुले, नारळ आणि नैवेद्यासाठी करंजी/मोदक.
पूजेची टप्प्याटप्प्याने पद्धत
स्थापना: सकाळी स्नान करून व्रताचा संकल्प करावा. पाटावर रांगोळी काढून त्यावर केळीचे पान ठेवावे. त्यावर वाळू किंवा मातीचे शिवलिंग आणि पार्वती-सखीची मूर्ती स्थापित करावी.
षोडशोपचार पूजा: सर्वप्रथम श्रीगणेशाची पूजा करावी. त्यानंतर शिव-पार्वतीला हळद-कुंकू, अक्षता, फुले आणि १६ प्रकारची पत्री (विशेषतः बेलपत्र) अर्पण करावी.
शृंगार अर्पण: माता पार्वतीला सौभाग्याचे साहित्य अर्पण करून प्रार्थना करावी.
कथा व आरती: हरितालिका व्रताची कथा वाचावी, धूप-दीप दाखवून आरती करावी.
जागरण: रात्री झोप न घेता शिव-पार्वतीची भजने, स्तोत्रे किंवा नामस्मरण करत जागरण करावे.
४. पाळायचे महत्त्वाचे नियम
उपवास: हे व्रत सामान्यतः निर्जला केले जाते. मात्र, प्रकृतीची साथ नसेल तर फलाहार किंवा दूध पिऊन उपवास करू शकता.
उत्तरपूजा व विसर्जन: दुसऱ्या दिवशी सकाळी आरती करून, नैवेद्य दाखवून वाळूच्या मूर्तींचे जलविसर्जन करावे आणि त्यानंतरच पारणे (उपवास) सोडावे.
एक महत्त्वाची गोष्ट
हरितालिका व्रत पारंपरिकरीत्या कठीण, काही ठिकाणी निर्जला व्रत म्हणून केले जाते. मात्र प्रत्येकाने आरोग्याची काळजी घेणे महत्त्वाचे आहे. आजारपण, गर्भावस्था, औषधे सुरू असणे किंवा इतर आरोग्यविषयक कारणे असल्यास निर्जला उपवास करण्यापूर्वी डॉक्टरांचा सल्ला घ्यावा.
थोडक्यात: हरितालिका तृतीयेच्या दिवशी शिव-पार्वतीची एकत्र पूजा, बेलपत्र-फुलांचे अर्पण, मनोभावे “ॐ नमः शिवाय” जप आणि हरितालिका व्रतकथेचे श्रवण करणे हे या दिवसाचे महत्त्वाचे धार्मिक आचरण मानले जाते. शिव-पार्वतीच्या आशीर्वादाने घरात सुख, शांती आणि सौभाग्य नांदते, अशी श्रद्धा आहे.
अस्वीकरण (Disclaimer) : या लेखात दिलेली माहिती आणि उपाय सामान्य माहितीवर आधारित आहे. या माहितीची पूर्णता, विश्वासार्हता आणि अचूकता याबाबत वेबदुनिया कोणतीही हमी देत नाही. अधिक माहितीसाठी संबंधित तज्ज्ञांचा सल्ला घ्यावा.
Edited By - Priya Dixit
