गौरी पूजनात ऐनवेळी मासिक पाळी आली तर काय करावे? जाणून घ्या धार्मिक नियम, पर्याय आणि आरोग्य!
गणेशोत्सव आणि महालक्ष्मी-गौरी पूजन हा आपल्या महाराष्ट्रातील अत्यंत जिव्हाळ्याचा आणि आनंदाचा सण आहे. या सणाची तयारी महिला अनेक दिवस आधीपासून अगदी उत्साहाने करत असतात. मात्र, ऐन सणाच्या दिवसांत 'मासिक पाळी' (Periods) आली, तर अनेक महिलांचा हिरमोड होतो, मनात अपराधीपणाची भावना येते किंवा "आता पूजा कशी होणार?" अशी चिंता सतावू लागते. मासिक पाळी ही एक नैसर्गिक आणि पवित्र जीवशास्त्रीय प्रक्रिया आहे, ज्यामुळे सृष्टीचे चक्र चालते. त्यामुळे मनात कोणताही संकोच न बाळगता, धार्मिक परंपरा आणि आरोग्य यांचा मेळ घालत हा सण कसा साजरा करावा, याविषयीची ही संपूर्ण माहिती:
१. धार्मिक नियमांनुसार किती दिवस पाळी पाळावी?
पारंपरिक आणि धार्मिक शास्त्रानुसार, मासिक पाळीच्या काळात ३ ते ४ दिवस पाळी पाळली जाते.
पहिला ते तिसरा दिवस: या काळात शरीरातून रक्तस्त्राव होत असतो. हा काळ शरीराला विश्रांती देण्याचा असतो. या ३ दिवसांत देवघर, मूर्ती किंवा पूजेच्या साहित्याला स्पर्श केला जात नाही.
चौथा दिवस: जर चौथ्या दिवशी रक्तस्त्राव पूर्णपणे थांबला असेल, तर डोक्यावरून स्नान करून काही घरांमध्ये साधी पूजा केली जाते. मात्र, मोठ्या सणांमध्ये चौथ्या दिवशीही मुख्य पूजा टाळली जाते.
पाचवा दिवस: पाचवा दिवस हा पूर्ण शुद्धीचा दिवस मानला जातो. या दिवशी केसांसहित स्वच्छ स्नान (डोक्यावरून पाणी घेणे) करून महिला गौरी-गणपतीच्या मुख्य पूजेत, स्वयंपाकात आणि सर्व धार्मिक कार्यात पूर्ण अधिकाराने सहभागी होऊ शकतात.
२. ऐन सणात पाळी आल्यास पूजेची पर्यायी व्यवस्था कशी करावी?
गौरी-गणपतीची स्थापना, आवाहन आणि विसर्जन या ठरावीक तिथीलाच करावे लागते, ते पुढे ढकलून चालत नाही. अशा वेळी जर तुमचे पाळीचे पहिले ३ दिवस असतील, तर घाबरून न जाता खालील पर्याय निवडावेत:
घरातील इतर सदस्यांकडे जबाबदारी सोपवा: तुमच्या अनुपस्थितीत पती, मुले, सासू-सासरे किंवा घरातील इतर कोणतीही व्यक्ती गौराईचे आवाहन, पूजन, आरती आणि विसर्जन करू शकते.
बाहेरून मदत घ्या: जर घरात पूजा करणारे दुसरे कोणी नसेल, तर शेजारी, नातेवाईक किंवा पुरोहितांना (भटजी) बोलावून पूजा आणि नैवेद्याचा विधी पूर्ण करून घ्यावा.
दूरून दर्शन आणि नैवेद्य: तुम्ही स्वतः दूर बसून बाप्पा आणि गौराईचे दर्शन घेऊ शकता. तुम्ही दुरूनच सूचना देऊन घरातील इतरांकडून स्वयंपाक किंवा प्रसादाची तयारी करून घेऊ शकता.
३. 'मानसिक पूजा': भक्तीचा श्रेष्ठ मार्ग
हिंदू धर्मात विधीयुक्त पूजेइतकेच किंवा त्याहूनही अधिक महत्त्व 'मानसिक पूजेला' दिले गेले आहे. जर तुम्ही पाळीमुळे मूर्तीला स्पर्श करू शकत नसलात, तरी लांब बसून, डोळे मिटून मनातल्या मनात देवीचे आणि गणपतीचे ध्यान करू शकता. त्यांना मनातच नैवेद्य दाखवू शकता. देवासाठी तुमची 'भावना' महत्त्वाची असते, शरीराची स्थिती नाही. त्यामुळे मनात अजिबात वाईट वाटून घेऊ नका.
४. पाळी पुढे ढकलण्याच्या गोळ्या (Period Delay Pills) आणि आरोग्
यआजकाल सणाचा पूर्ण आनंद घेता यावा किंवा स्वतः पूजा करता यावी म्हणून अनेक महिला स्वतःच्या मनाने मेडिकलमधून पाळी पुढे ढकलण्याच्या गोळ्या आणून खातात. परंतु, हे आरोग्यासाठी अत्यंत घातक ठरू शकते.
होणारे नुकसान: यामुळे शरीरातील हार्मोन्सचे संतुलन बिघडते. पुढील महिन्यांत पाळी अनियमित होणे, जास्त रक्तस्त्राव होणे, पोटात दुखणे, वजन वाढणे किंवा मानसिक चिडचिड होणे असे त्रास होऊ शकतात.
योग्य मार्ग: जर गोळ्या घेणे अत्यंत आवश्यक असेल, तर स्वतःच्या मनाने न घेता किमान आठवडाभर आधी स्त्रीरोगतज्ज्ञांचा सल्ला घ्या आणि त्यांच्या मार्गदर्शनानुसारच गोळ्या घ्या.
सण-उत्सव हे आनंद पसरवण्यासाठी आणि कुटुंबाला एकत्र आणण्यासाठी असतात. गौराई ही स्वतः एक माता आहे, ती आपल्या लेकीची अडचण नक्कीच समजून घेते. त्यामुळे पाळी आल्यास मनात कोणतीही हुरहुर न बाळगता, आरोग्याची काळजी घ्या, विश्रांती घ्या आणि आनंदाने, मानसिक भक्तीने सणात सहभागी व्हा!
