श्राद्ध पक्ष: तर्पण आणि पिंड दान म्हणजे काय, तुम्ही स्वतः ही कामे कशी करता, जाणून घ्या

shraddha paksh 2020
Last Modified सोमवार, 20 सप्टेंबर 2021 (16:37 IST)
श्राद्ध पक्षाच्या दरम्यान पूर्वजांसाठी तर्पण आणि पिंडदान कसे करावे यासंबंधी सामान्य पद्धत येथे वाचा.
तर्पण : ( Pitru pind daan )
तर्पण म्हणजे काय : तृप्त करण्याच्या क्रियेला तरपण म्हणतात. पूर्वजांना मोक्ष अर्पण करण्याच्या कृत्याला श्राद्ध म्हणतात आणि तांदूळ किंवा तीळ मिश्रित पाणी अर्पण करण्याच्या कृतीला तर्पण म्हणतात.
तर्पणचे प्रकार: तर्पणचे 6 प्रकार आहेत - 1. देव-तर्पण 2. ऋषी-तर्पण 3. दिव्य-मनुष्य-तर्पण 4. दिव्य-पितृ-तर्पण 5. यम-तर्पण 6. मनुष्य-पितृ-तर्पण.

तर्पण कसे करावे : ( Pitru tarpan pind daan )
1. पितृ पक्षात नियमितपणे पवित्र नदीत स्नान केल्यानंतर काठावरच पूर्वजांची नावाने तर्पण केलं जातं. यासाठी दक्षिणेकडे तोंड करून जव, काळे तीळ आणि लाल फूल हातात घेऊन विशेष मंत्राचा जप करून पाणी अर्पण करावं लागतं.

2. सर्वप्रथम आपल्याजवळ शुद्ध पाणी, बसण्यासाठी आसन (कुशाचं), मोठी थाळी किंवा ताम्हण (तांब्याची थाळी), कच्चं दूध, गुलाबाची फुले, फुलांच्या माळा, कुशा, सुपारी, जव, काळे तीळ, जानवं इत्यादी ठेवा. आसनावर बसून तीन वेळा आचमन करा. ॐ केशवाय नम:, ॐ माधवाय नम:, ॐ गोविन्दाय नम: म्हणा.
3. आचमनानंतर आपले हात धुवा आणि स्वतःवर पाणी शिंपडा म्हणजे पवित्र व्हा. नंतर गायत्री मंत्राने शिखा बांधून घ्या, टिळक लावा आणि कुशाची पवित्रि (अंगठी बनवा) बनवा. अंगठी अनामिका बोटात घाला. आता हातात पाणी, सुपारी, नाणे, फुले घेऊन खालील संकल्प घ्या.

4. तुमच्या नावाचा आणि गोत्राचा उच्चार करा आणि मग म्हणा, अथ् श्रुतिस्मृतिपुराणोक्तफलप्राप्त्यर्थ देवर्षिमनुष्यपितृतर्पणम करिष्ये।।
5. यानंतर, ताटात पाणी, कच्चं दूध, गुलाबाच्या पाकळ्या ठेवा, नंतर हातात तांदूळ घ्या आणि देवता आणि ऋषींचे आवाहन करा. स्वतः पूर्वेकडे तोंड करून बसा, जानवं ठेवा. कुशाचं अग्रभाग पूर्वेकडे ठेवा, देवतीर्थाने अर्थात उजव्या हाताच्या बोटांच्या अग्रभागेने तर्पण करा, याचप्रमाणे ऋषींना तर्पण करा.

6. आता उत्तरेकडे तोंड करून, जानवं (माळीसारखं) परिधान करून आणि पालथी घालून बसा. दोन्ही तळव्याच्या मधून पाणी ओतून दिव्य पुरुषाला तर्पण करा.
7. यानंतर दक्षिणेकडे तोंड करुन उजव्या खांद्यावर जानवं ठेवून डाव्या हाताखाली घ्या, ताटलीत काळे तीळ सोडा. नंतर हातात काळे तीळ घेऊन आपल्या पूर्वजांचे आवाहन करा - ॐ आगच्छन्तु में पितर इमम ग्रहन्तु जलान्जलिम।
नंतर पितृ तीर्थाने अर्थात अंगठ्याच्या आणि तर्जनीच्या मधल्या भागाने तर्पण करा.

8. तर्पण करताना आपल्या गोत्राच्या नावासह म्हणा-गोत्रे अस्मत्पितामह (वडिलांचे नाव) वसुरूपत् तृप्यतमिदं तिलोदकम गंगा जलं वा तस्मै स्वधा नमः, तस्मै स्वधा नमः, तस्मै स्वधा नमः। या मंत्राने आजोबा आणि पणजोबांना तीन वेळा पाणी द्या. त्याचप्रमाणे तीन पिढ्यांची नावे घेतल्यावर पाणी द्या. या मंत्राचे पठण केल्यानंतर, जलांजली पूर्व दिशेने 16 वेळा, उत्तर दिशेने 7 वेळा आणि दक्षिण दिशेने 14 वेळा द्या.
9. ज्यांची नावे आठवत नाहीत त्यांनी रुद्र, विष्णू आणि ब्रह्मा जी यांची नावे उच्चारली पाहिजेत. भगवान सूर्याला जल अर्पित करावं. मग कंड्यावर गूळ-गूळ-तुपाचा धूप द्या, धूप झाल्यानंतर पाच भोग काढा ज्याला पंचबली म्हणतात.

10. यानंतर, हातात पाणी घेतल्यानंतर, ॐ विष्णवे नम: ॐ विष्णवे नम: ॐ विष्णवे नम: असे म्हणत भगवान विष्णूच्या चरणी सोडा. अशाने पूर्वज आनंदी होतील आणि आपल्या इच्छा पूर्ण होतील.

पिंड दान: ( Pitru tarpan pind daan )
पिंड दान म्हणजे काय : तांदूळ पाण्यात भिजवून नंतर वितळल्यानंतर, गायीचे दूध, तूप, गूळ आणि मध एकत्र करून गोल - गोल पिंड बनवले जातात. जानवं उजव्या खांद्यावर घालून दक्षिणेकडे तोंड करून पूर्वजांना पिंडो अर्पण करणे याला पिंड दान म्हणतात. ही धार्मिक श्रद्धा आहे की तांदूळाने बनवलेल्या पिंडांमुळे पूर्वज दीर्घकाळ समाधानी राहतात.

पहिले तीन पिंड बनवतात. वडील, आजोबा आणि पणजोबा. जर वडील हयात असतील तर आजोबा, पणजोबा आणि पणजोबांच्या वडिलांची नावाने पिंड तयार केले जातात.
1. तर्पण किंवा पिंडदान करताना पांढरे कपडे घातले जातात आणि ही कृती फक्त दुपारीच करावी.

2. प्रथम पिंड तयार करा आणि नंतर तांदूळ, कच्चे सूत्र, मिठाई, फुले, जव, तीळ आणि दही यांच्यासह त्याची पूजा करा. पूजा करताना उदबत्ती लावावी.

3. पिंड दान किमान तीन पिढ्यांसाठी करावे.

4. पिंड हातात घेऊन, या मंत्राचा जप करताना 'इदं पिण्ड (पितरांचे नाव) तेभ्य: स्वधा' म्हणत नंतर पिंड अंगठा आणि तर्जनीच्या मधून सोडावे.
5. पिंड दान केल्यानंतर पूर्वजांचे ध्यान करा आणि पूर्वजांची देवता आर्यमाचेही ध्यान करा.

5. आता पिंड उचलून नदीत फेकून द्या.

6. पिंडदानानंतर पंचबली कर्म करा. म्हणजेच पाच सजीवांना खाऊ घाला. गोबली, श्वान बली, काकबली, देवादिबली आणि पिपलिकादि. गोबली म्हणजे गाईला अन्न, श्वान बली म्हणजे कुत्र्याला अन्न, काकबली म्हणजे कावळ्याला अन्न, देवादिबली म्हणजे देवी -देवतांना अन्न अर्पण करणे, पिपली बळी म्हणजे पिंपळाच्या झाडाला अन्न अर्पण करणे.


यावर अधिक वाचा :

दैनिक राशिभविष्य

विजयादशमी 2021 : राशीनुसार श्रीरामाचे नाव जपा

विजयादशमी 2021 : राशीनुसार श्रीरामाचे नाव जपा
दसऱ्याच्या दिवशी आपल्या-आपल्या राशीनुसार देवांची पूजा केल्यानं जीवनाच्या प्रत्येक ...

दसऱ्याच्या दिवशी शमीच्या झाडाला ही प्रार्थना करा, पाने ...

दसऱ्याच्या दिवशी शमीच्या झाडाला ही प्रार्थना करा, पाने वाटा... विजया दशमी अशा प्रकारे साजरी करा
विजयादशमीचा सण वाईटावर चांगल्याच्या विजयाचा संदेश देतो. विजयादशमी हा निश्चयाचा सण आहे की ...

विजयादशमी पौराणिक कथा

विजयादशमी पौराणिक कथा
दुर्गासुर नावाचा एक राक्षस होता. त्याने खडतर तप करुन ब्रह्मदेवाला प्रसन्न केले आणि आपणाला ...

सरस्वती देवीची उत्पत्ती

सरस्वती देवीची उत्पत्ती
देवी सरस्वती यांच्या उत्पतिविषयी पुराणांत अनेक दत्त कथा देखील प्रसिद्ध आहेत. काही ...

Shardiya Navratri 2021: मुलींच्या वयानुसार जाणून घ्या नवमी ...

Shardiya Navratri 2021: मुलींच्या वयानुसार जाणून घ्या नवमी पूजेचे महत्त्व, हे आहे मुहूर्त
शारदीय नवरात्री 2021: नवरात्रीचा नऊ दिवसांचा उत्सव कन्या पूजनाने संपतो. नवरात्रीमध्ये ...

बॉयफ्रेंडसाठी मुजफ्फरपूरमध्ये 'दंगल', मुलींनी एकमेकांचे केस ...

बॉयफ्रेंडसाठी मुजफ्फरपूरमध्ये 'दंगल', मुलींनी एकमेकांचे केस ओढले
मुजफ्फरपूर: मुलींच्या अफेअरमध्ये तुम्ही मुलांमध्ये अनेकदा मारहाण करताना पाहिले असेल. आता ...

भारतीय सैन्याच्या अपघात: 2 मृत्यू

भारतीय सैन्याच्या अपघात: 2 मृत्यू
जम्मू-काश्मीरच्या पाटणी टॉप भागात एक मोठा अपघात झाला आहे.नागाच्या मंदिराजवळ शिवगडच्या ...

सोनू सूद : इन्कम टॅक्सचे छापे, राज्यसभेची ऑफर आणि बदललेली ...

सोनू सूद : इन्कम टॅक्सचे छापे, राज्यसभेची ऑफर आणि बदललेली शिवसेना
बॉलीवूड अभिनेता सोनू सूदवर इनकम टॅक्स विभागाने 20 कोटींपेक्षा जास्त रूपयांची करचुकवेगिरी ...

कोविशील्ड लस मंजूर, ज्या लोकांनी दोन्ही डोस घेतले आहेत ते ...

कोविशील्ड लस मंजूर, ज्या लोकांनी दोन्ही डोस घेतले आहेत ते USला जाऊ शकतील
कोरोनाव्हायरस विरुद्ध पूर्णपणे लसीकरण झालेल्या सर्व हवाई प्रवाशांसाठी अमेरिका ...

सोयाबीनच्या किमतीत मोठी घसरण, शेतकरी चिंतेत

सोयाबीनच्या किमतीत मोठी घसरण, शेतकरी चिंतेत
महाराष्ट्रातील सोयाबीन उत्पादक शेतकऱ्यांची समस्या कमी होण्याचे नाव घेत नाही आहे. काही ...