नागपूरचा टेकडीवरचा वरदविनायक

- नितिन फलटणकर

nagpur tekdi ganapati
वेबदुनिया|
नागपूर ऐतिहासिक नगरी आहे. या नगरीत अनेक ऐतिहासिक स्मारके आहेतच शिवाय अत्यंत प्राचीन आणि पुरातन मंदिरंही या नगरीत आपल्याला पाहायला मिळतील. नागपूरचा इतिहास पाहता इथे ताम्राश्य संस्कृती होती. नागसंस्कृतीचा उल्लेखही नागपूरच्या इतिहासात आढळतो. येथील संस्कृतीत अनेक देवी देवतांचे उल्लेख आपल्याला आढळून येतात. गजाननाला नागपुरात नागानन या नावाने संबोधण्याची प्रथा प्राचीन आहे. त्यामुळे गजाननाची आराधना करणाऱ्या नागपूरकरांना गणपती अत्यंत प्रिय आहे.
नागपूरचा प्राचीन इतिहास पाहता येथे गवळ्यांच्या बारा टोळ्या होत्या, यात सीताबर्डी ही अत्यंत सधन अशी टोळी मानली जाते. या टेकडीवर शिवमंदिर आणि गणेश मंदिर होते असा पुरातन उल्लेखही आढळतो. हे मंदिर आजही अस्तित्वात असून, अत्यंत जागृत देवस्थान म्हणून हे मंदिर प्रसिद्ध आहे.

येथे रेल्वे स्टेशनच्या कामासाठी 1866 साली खोदकाम करण्यात येत असताना गणपतीची शेंदूर लावलेली मूर्ती सापडली. हीच ती आजच्या टेकडी गणपतीची मूर्ती. नागपूरातील प्रसिद्ध असलेल्या सर्व गणेशांचा आद्य श्रद्धेचा मान टेकडीवरील गणपतीला दिला जातो. जसा मुंबईकरांना सिद्धीविनायक तसाच नागपूरकरांना टेकडीवरील वरदविनायक मानला जातो.

मंदिराची जागा बरीच मोठी असून येथे इतरही अनेक मंदिरे आहेत, यात गणेश मूर्तीच्या पाठीमागे डाव्या हाताला भैरवाची पाषाण मूर्ती आहे. हा काळभैरव अत्यंत जागृत आणि जगाचा पालनकर्ता म्हणून प्रसिद्ध आहे. देवालयाच्या मागील बाजूस काळ्या पाषाणाची महादेवाची पिंड आहे. काळभैरवाची मूर्ती आणि ही पिंड एकाच दगडाच्या बनलेल्या असून नंदीच्या पाठीवर असलेली ही नंदीच्या पाठीवरची ही पिंड दुर्मिळ आहे.

महादेवाजवळच डावीकडे गणेशाची दगडी मूर्ती आहे. 1970 च्या सुमारास या मूर्तीची प्राणप्रतिष्ठापण करण्यात आली. या मूर्तीच्या दोन्ही बाजूला ऋद्धी सिद्धी आहेत. गणेश मंदिरातच श्री राधाकृष्णाचे मंदिरही आहे. गणेशाच्या उजव्या बाजूला हनुमान मंदिर आहे. ही मूर्ती अत्यंत रेखीव असली तरी शेंदूर लेपनाने तिचा रेखीवपणा फारसा दिसून येत नाही. मंदिरासमोरच महालक्ष्मी मंदिर आहे.

मंदिरात गणेश जयंतीच्या दिवशी गणेश यागाचे आयोजन करण्यात येते. सध्या देवस्थानात येणाऱ्या भाविकांची संख्या दिवसेंदिवस वाढत असून विदर्भातील सर्वांत श्रीमंत गणपती अशी या देवस्थानाची ओळख होत आहे. देवस्थान इतके प्राचीन आणि जागृत आहे की, आपण याला एकदा अवश्य भेट द्यावी.


यावर अधिक वाचा :

दैनिक राशिभविष्य

करवा चौथ मुहूर्त : कधी आहे चतुर्थी, शुभ मुहूर्त, मंत्र, ...

करवा चौथ मुहूर्त : कधी आहे चतुर्थी, शुभ मुहूर्त, मंत्र, चंद्रोदय आणि पूजेची पद्धत
सवाष्णीचा सुंदर सौभाग्याचा सण करवा चौथ यंदाच्या वर्षी 4 नोव्हेंबर 2020 रोजी साजरा करण्यात ...

शरद पौर्णिमेच्या निमित्त खीर बनवा, सोपी रेसिपी

शरद पौर्णिमेच्या निमित्त खीर बनवा, सोपी रेसिपी
धार्मिक मान्यतेनुसार शरद पौर्णिमेला चंद्र आपल्या सोळा कलांनी समृद्ध होऊन रात्र भर आपल्या ...

शरद पौर्णिमेच्या रात्री एक स्वस्तिक नशिबाचे दार उघडेल

शरद पौर्णिमेच्या रात्री एक स्वस्तिक नशिबाचे दार उघडेल
हिंदू धर्म ग्रंथात शरद पौर्णिमेला विशेष महत्त्व सांगितले आहे. शरद पौर्णिमेच्या शुभ ...

चाणक्य नीती : चाणक्यानुसार बायकांसाठी या 3 गोष्टी अत्यंत ...

चाणक्य नीती : चाणक्यानुसार बायकांसाठी या 3 गोष्टी अत्यंत धोकादायक
चाणक्य नीतिशास्त्रात माणसाच्या कल्याणासाठी अनेक स्रोत दिले आहेत. या स्रोतांमध्ये ...

राष्ट्रीय आयुर्वेदिक दिन कधी साजरा केला जातो, जाणून घ्या 11 ...

राष्ट्रीय आयुर्वेदिक दिन कधी साजरा केला जातो, जाणून घ्या 11 विशेष आयुर्वेदिक उपचार
दर वर्षी आयुष मंत्रालयाद्वारे राष्ट्रीय आयुर्वेदिक दिन धन्वंतरी जयंती म्हणजेच धनतेरसच्या ...

CSKच्या चाहत्यांनी धोनीला लिहिलं पत्र, कारण जाणून घ्या...

CSKच्या चाहत्यांनी धोनीला लिहिलं पत्र, कारण जाणून घ्या...
आयपीएलमध्ये (IPL 2020) चेन्नई विरुद्ध कोलकाता यांच्याच झालेला सामना CSKने 10 धावांनी ...

चिंता नको, आयडॉलच्या न होऊ शकलेल्या पुढील सर्व परीक्षा १९ ...

चिंता नको, आयडॉलच्या न होऊ शकलेल्या पुढील सर्व परीक्षा १९ ॲाक्टोबर २०२० पासून
तांत्रिक अडचणींमुळे आयडॉलच्या न होऊ शकलेल्या पुढील सर्व परीक्षा १९ ॲाक्टोबर २०२० पासून ...

हवाई दल दिनाच्या दिवशी मोदींनी देशातील शूर योद्ध्यांना सलाम ...

हवाई दल दिनाच्या दिवशी मोदींनी देशातील शूर योद्ध्यांना सलाम केला
नवी दिल्ली. पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी गुरुवारी देशाच्या शौर्य योद्धांना 88व्या भारतीय ...

सीबीआयचे माजी संचालक अश्विनी कुमार यांची आत्महत्या

सीबीआयचे माजी संचालक अश्विनी कुमार यांची आत्महत्या
सीबीआयचे माजी संचालक व नागालँडचे माजी राज्यपाल अश्विनी कुमार (६९) यांचा मृतदेह सिमला ...

भाजप नेत्याविरुद्ध सुनेने केला विनयभंगाचा गुन्हा दाखल

भाजप नेत्याविरुद्ध सुनेने केला विनयभंगाचा गुन्हा दाखल
दौंडमधील भाजपचे नेते तानाजी संभाजी दिवेकर यांना विनयभंगाच्या प्रकरणात अटक करण्यात आली ...