वाण निवडीपासून ते काढणीपर्यंत संपूर्ण मार्गदर्शक: गहू लागवड
गहू हे सर्वात महत्वाचे पीक आहे व भारतात मोठ्या प्रमाणात पीक घेतले जाते. तसेच गहू लागवड योग्य प्रकारे करण्यासाठी खालीलप्रमाणे टप्प्याटप्प्याने नियोजन करावे:
१. जमीन आणि हवामान
जमीन: मध्यम ते भारी, पाण्याचा उत्तम निचरा होणारी आणि ६.५ ते ७.५ सामू (pH) असलेली जमीन योग्य ठरते.
हवामान: थंड आणि कोरडे हवामान आवश्यक असते.
२. लागवडीची वेळ
बागायती (वेळेवर): १ नोव्हेंबर ते १५ नोव्हेंबर
उशिरा लागवड: १५ नोव्हेंबर ते १५ डिसेंबर
३. सुधारित वाण (जाती)
बागायती (वेळेवर): फुले समाधान (NIAW-1994), एचडी-२१८९, एमएसीएस-६२२२, त्र्यंबक, गोदावरी.
जिरायती: पंचवटी, नेट्रावती, एनआयएडब्ल्यू-१४१५ (एमएसीएस-६४७८).
४. बियाण्याचे प्रमाण आणि बीजप्रक्रिया
बियाणे: बागायती वेळेवर पेरणीसाठी १०० किलो प्रति हेक्टरी; उशिरा पेरणीसाठी १२५ ते १५० किलो प्रति हेक्टरी.
बीजप्रक्रिया: पेरणीपूर्वी प्रति किलो बियाण्यास २.५ ग्रॅम थिरम किंवा कॅप्टन लावावे. त्यानंतर २५ ग्रॅम ॲझोटोबॅक्टर आणि २५ ग्रॅम पी.एस.बी. (PSB) जिवाणू संवर्धनाची प्रक्रिया करावी.
५. पेरणीची पद्धत
दोन ओळींमधील अंतर २० सेमी (उशिरा पेरणीसाठी १८ सेमी) आणि दोन रोपांमधील अंतर ५ ते ७ सेमी ठेवावे.
बियाणे ४ ते ५ सेमी खोल पेरावे.
६. खत व्यवस्थापन (प्रति हेक्टरी)
बागायती (वेळेवर): १२० किलो नत्र, ६० किलो स्फुरद आणि ४० किलो पालाश.
पेरणीच्या वेळी: नत्राचा अर्धा हप्ता (६० किलो) + संपूर्ण स्फुरद (६० किलो) + संपूर्ण पालाश (४० किलो) द्यावे.
उरलेला नत्राचा अर्धा हप्ता (६० किलो): पेरणीनंतर २१ ते ३० दिवसांनी (पहिल्या पाण्यानंतर) द्यावा.
७. पाणी व्यवस्थापन (महत्त्वाचे टप्पे)
गव्हाला एकूण ५ ते ६ वेळेस पाणी द्यावे लागते:
मुकुटमुळे फुटण्याची वेळ: २१ ते २५ दिवस
फुटवे येण्याची वेळ: ४० ते ४५ दिवस
गाठ पडण्याची वेळ: ६० ते ६५ दिवस
फुलोऱ्याची वेळ: ७५ ते ८० दिवस
दाण्यात दूध भरण्याची वेळ: ९० ते ९५ दिवस
दाणे पक्के होण्याची वेळ: १०० ते १०५ दिवस
जमीन: मध्यम ते भारी, पाण्याचा उत्तम निचरा होणारी आणि ६.५ ते ७.५ सामू (pH) असलेली जमीन योग्य ठरते.
हवामान: थंड आणि कोरडे हवामान आवश्यक असते.
२. लागवडीची वेळ
बागायती (वेळेवर): १ नोव्हेंबर ते १५ नोव्हेंबर
उशिरा लागवड: १५ नोव्हेंबर ते १५ डिसेंबर
३. सुधारित वाण (जाती)
बागायती (वेळेवर): फुले समाधान (NIAW-1994), एचडी-२१८९, एमएसीएस-६२२२, त्र्यंबक, गोदावरी.
जिरायती: पंचवटी, नेट्रावती, एनआयएडब्ल्यू-१४१५ (एमएसीएस-६४७८).
बियाणे: बागायती वेळेवर पेरणीसाठी १०० किलो प्रति हेक्टरी; उशिरा पेरणीसाठी १२५ ते १५० किलो प्रति हेक्टरी.
बीजप्रक्रिया: पेरणीपूर्वी प्रति किलो बियाण्यास २.५ ग्रॅम थिरम किंवा कॅप्टन लावावे. त्यानंतर २५ ग्रॅम ॲझोटोबॅक्टर आणि २५ ग्रॅम पी.एस.बी. (PSB) जिवाणू संवर्धनाची प्रक्रिया करावी.
५. पेरणीची पद्धत
दोन ओळींमधील अंतर २० सेमी (उशिरा पेरणीसाठी १८ सेमी) आणि दोन रोपांमधील अंतर ५ ते ७ सेमी ठेवावे.
बियाणे ४ ते ५ सेमी खोल पेरावे.
६. खत व्यवस्थापन (प्रति हेक्टरी)
बागायती (वेळेवर): १२० किलो नत्र, ६० किलो स्फुरद आणि ४० किलो पालाश.
पेरणीच्या वेळी: नत्राचा अर्धा हप्ता (६० किलो) + संपूर्ण स्फुरद (६० किलो) + संपूर्ण पालाश (४० किलो) द्यावे.
उरलेला नत्राचा अर्धा हप्ता (६० किलो): पेरणीनंतर २१ ते ३० दिवसांनी (पहिल्या पाण्यानंतर) द्यावा.
गव्हाला एकूण ५ ते ६ वेळेस पाणी द्यावे लागते:
मुकुटमुळे फुटण्याची वेळ: २१ ते २५ दिवस
फुटवे येण्याची वेळ: ४० ते ४५ दिवस
गाठ पडण्याची वेळ: ६० ते ६५ दिवस
फुलोऱ्याची वेळ: ७५ ते ८० दिवस
दाण्यात दूध भरण्याची वेळ: ९० ते ९५ दिवस
दाणे पक्के होण्याची वेळ: १०० ते १०५ दिवस
